Sabahın ilk sürprizi sabah jimnastiği ve trafiği oluşturan bisikletliler; insanlar, çoluk çocuklarıyla bisikletlerinin üstünde, özel arabalarındaymışçasına rahatlar. Kenti biraz dolaşıp, yeni bir sürü yiyecek keşfediyor, tıka - basa meyvelerle dolduruyoruz midemizi. Türkiye ile haberleşiyoruz. Öğle yemeğinde Çin mutfağını tanıdıktan sonra, Altuşi’ ye gitmek üzere yola çıkıyoruz. Smokinliden şalvarlıya, mini etekliden yüzü peçeliye, rengarenk ve donuk giysileri ile çeşitli insanlar, çeşitli renkte tenlerle… Fotograf makineleri coşuyor, biz coşuyoruz. 

Hotan’ dan sonra Nurmil. Biraz ileride Taklamakan Çölü… Burada bütün çocukların dört - beş yaşına kadar pantolonlarının ağı açık, doğal yaşıyorlar. Anaları ise sere serpe oturuyor, kaç - göçten uzak. Ve bizden başka da bakan olmuyor. Yol kıyılarında özenle yetiştirilmiş; yaprakları çınar, boyu kavak benzeri bir ağacı çok sevdim. Bu ağaçlar ve pirinç tarlalarından sonra çöl başlıyor. Çöle girmeden hemen önce at ve karasabanın daha ilkeli ile insanlar toprağı sürüyor. Taklamakan ( gidilip dönülmeyen yer demekmiş )’ da kuma koşup, fotograf için ışık bekliyoruz. Gece çölde yıldızların altında yeme, içme, Çavuş arkadaşın mızıkası eşliğinde eğlence ve uyku…

Erkenden uyanıp, çölde gün doğumunu fotograflıyor, doğa ile bütünleşmenin mutluluğunu yaşadıktan sonra Taklamakan Çölü’ nü terk ediyoruz. Yollar bize sonsuz sürprizler sunuyor, hepsini seviyorum. Akşama doğru Yeken’ i keşfediyoruz; çok ilginç, Pakistan’ ın Quetta’ sına kardeş, birazcık donuk. Kaşgar’ a yaklaşık 70 km uzaklıkta Mustagata Dağı’ na ulaşmak için yol alıyoruz.

Karakurum Dağları olağanüstü. Kalakuli Gölü’ nün yanında konaklıyoruz, 3500 m’ de. Karşımızda görkemli zirveler, Mustagata zirvesi 7500’ ün üzeri. Hava bulutlarla kaplı, yağmur yağacak diye korkuyoruz, ama yanılmışız. Biraz sonra bulutlar gezinmeye, zirveler ise bize göz kırpmaya başlıyor. Böyle bir doğa bulunur da durmak olur mu? Başlıyor deklanşör sesleri. Ama o ne, soğuktan bütün makinelerin pilleri sıfırı tüketmiş! Yedek piller koşuyor imdada! Yaklar, yaban tavşanları, çift hörgüçlü develer görüp, Uygur’ dan çok Kırgız olan insanlarla tanışıp, onları karelere sığdırıyoruz. Bu insanlarla kendi dilimizde sohbet kurduğumuzu gören Alman turistler şaşırıyor; onlara dilimizin aynı kökten geldiğini anlatıyoruz. Yükseklik ve saat değişiminden yaşadığım sorunlar bile, eşsiz doğa ve insanları tanımak sayesinde vız geliyor bana. Artık Kaşgar’ayız, gezimizin en uç noktasında. Biraz kenti dolaşıp, otele yerleşiyoruz.

Sabah erken kalkıp güzel bir kahvaltı yapmaya hasretiz. Şiş kebap ile kahvaltı olur mu? Denedim, berbat. Artık Uygur ve Çin mahallesini keşfe çıkmalıyız. Nurhayat ile bütün kentte dolanıp, zanaatkârlar ile söyleşiyor, alışveriş ediyoruz. Uygurlarla Türkçe, Çinlilerle insan sevgisi dilinde anlaşıyoruz. Çinlilerin bol soslu, yeşillik ve mantarlarından yiyor, bizim hıyar dediğimiz kangualarına bayılıyoruz. 

Artık Sincan bölgesini ve Çin’ i terk ediyoruz. Kaşgar’ dan aklımdan çıkmayacak anılardan biri; insanların hem sohbet edip, hem de işini / çişini yaptığı on küsur kişilik tuvaletler! Bütün gece yol alıyoruz, yolda değişiklik yapılmış. Yükseğe çıkışta sağlık sorunlarım başlıyor, mide bulantısı ve nefes zorluğu. Gümrük çıkışımız kolay oluyor, rehberlerimizle vedalaşıyoruz. Kırgızistan girişinde beklerken, karlarda yatıp yuvarlanıyor, kartopu oynuyoruz. Öğleden sonra işlemleri bitirip, Atbaşı’ na doğru yola çıkıyoruz, ama polis bizi Atbaşı’ na sokmayınca, adeta açlıktan ölüyoruz. Yolda rastladığımız bir kadının tandır ekmeklerine saldırıp, ancak üç tane alabiliyoruz. Narin’ de polis bu sefer kent dışına bırakmıyor bizi, bir Türk lisesine götürüyor; burada yemek ve yatıya konuk olup, sonunda alışık olduğumuz türde bir tuvalet buluyoruz. 

Okulun bir sınıfında 14 kişi uyukluyoruz. Bunca yorgunluktan sonra, ne keyif Tanrım, uzanarak uyumak, hem de temiz bir şeylerin içinde! Harika bir kahvaltı ve yeniden yollardayız. Derken, yine buralıların deyimiyle “ lastik pörtlemesi ”… Artık araba ile uğraşmaktan keyfimiz kaçtı. Issık Gölü’ ne şöyle bir bakıp, yemek yiyip, uzaklaşıyoruz; Balıkçı adlı kasabadan, Bişkek’ e doğru. Nowa - Pavlofka’ da Odabaşlar’ da konaklıyoruz. Ben berbat bir gribe yakalandım, ayağa kalkamıyorum.

Amuderya’ yı öğlende geçtik ve Çarçov’ a ulaştık. Arabanın lastiği nefes aldırmıyor bize, sürekli pörtlüyor! Burada her şeyden vazgeçip, onunla uğraşmaktayız, usul usul da moralimiz bozulmakta. Akşam tesadüfen karşılaştığımız bir Türk Lisesi bekçisinin evinde konaklıyoruz, dört hatun; bir Türkmen evi görmenin mutluluğuyla. 

Sabah Aşkabad’ a vardık. Elçiliğimizi bulup, İran geçişini sorduk, mümkün değil… Tek seçenek Hazar’ dan Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden dönüş. Yollar? Eh birazcık ( ! ) tehlikeli; savaş var, eşkıya var. Kenti dolaşıp, akşama doğru yeniden düşüyoruz yollara. 

Sabahın köründe Azerbaycan çıkışı bin bir güçlük ve rüşvetle tamamlandı. Gürcistan’ a Kızılköprü’ ye geçtik. Kendimi Kakava şenliklerinde duyumsadım, panayırda gibiyiz. Asker mi, terörist mi belli değil, silahı ile oynayan sınır görevlileri; Doları bastırıp, onları da atlatıyoruz. Önce, Rustavi kenti aşağıda kuşbakışı beliriyor, sevmedim onu, özellikle kocaman çirkin binalarını. Ama Tiflis büyülüyor beni, nehri, nehrin üstündeki köprüleri ve sevimli mimarisi ile. Bir kilisesini fotograflıyoruz, endişe ve zamansızlığa rağmen. Acelemiz var dönüş için ve yollar çok tehlikeli, sık sık yakılmış arabalarla karşılaşıyoruz. Yollarda Türk TIRları, klâksonlaşıp, özlem gideriyoruz. Doğanın ve üretken insan elinin etkisi ile oluşan çevreden büyüleniyoruz, Batum’ a varırken. Ve artık Sarpi’ deyiz. Gümrük işlemlerini zorlukla atlatıp, Türkiye’ ye geçince, Sarp oluyor gümrük kapısının adı.

            ******* / *******