Bir geziye öncelikle nereye, nasıl, ne zaman, kimlerle gideceğine karar verip, düşler kurup, bunları gerçeğe dönüştürmek için planlar yaparak başlanır. Benim için de öyle oldu sayılır, birazcık farkla: Benim düşlerim, yeni yerler görmek, yeni insanlar tanımak; bu yerleri ve insanları fotograflamak ve belki de bu şekilde kendimi bulmaktır.

Ağrı Dağı’ nı fotografladık. Kontrollerde polis ve askerlerle sohbet ediyoruz yine, daha önceki gezilerde olduğu gibi; “ Yolunuz nereye? ”, “ Çin’ e ”, “ Ora nere? ” falan gibi. Gürbulak’ dan çıkınca İran için özel giysilerimizi giyiyoruz. İran gümrüğünde çok bekleyip, Maku’ ya ancak gece girebiliyoruz. Merend, Tebriz, Mianeh; bütün gece yol alıyoruz.

Saat 07’ de Sendchan’a varıp, kahvaltıya ekmek almak için fırına gidiyoruz. Kadın ve erkekler ayrı sıralar oluşturmuş. Bu insanlarla bakışarak, işaretle, biraz da Türkçemiz ile anlaşmaya çalışıyoruz. Adamın biri birkaç pideyi kolumun altına tutuşturup, bizi oradan uzaklaştırıyor; halkla yakınlık kurmamızı engellemek isteyen softanın teki sanırım. Arabamıza aldığımız bir polisten, İran’ da polislerin yurtdışına gidemeyeceğini öğreniyoruz. Nehaqend, Kemalabad, Keredş’ den Tahran’ a varıyoruz. Yeterince örtücü olmayan giysilerimiz bir sorun; özellikle başörtüsü; araba içinde taksak mı, takmasak mı? İki arkadaşımla Tahran çarşısının bir kısmını dolaşıyoruz, dışarı çıktığımızda Türkiye’ de iktisat okumuş, 40 yaşın üstünde bir İranlı bayanla tanışıyoruz. Simsiyah kapalı giysilerinden bile zarafeti okunuyor. Güzel bir sohbete tutuşunca, tiyatro görme isteğimizi iletiyoruz, bizi bir tiyatroya bırakıyor. Bu gece İranlı bir grup yok. Bir Bulgar grubunu siyah ve kapalı giysileriyle, bir çocuk oyununda izliyor ve bolca fotograf çekiyoruz. Tahran’ da otobüse biniş; erkekler önden, bayanlar arkadan, ama ben her zamanki tersliğimle önden binmeye çalışıyorum. Sürücü “ Haram, haram! ” deyip, arka kapıyı işaret ediyor. Gece “ Zulhane ” denen yerde, kadınların kesinlikle giremediği, sadece erkeklerin oynayıp, izleyebildiği, Şiiler’ in kendine özgü ayinimsi bir gösterisini izliyoruz, bayan arkadaşlarla ilk olmanın heyecanıyla.

Tahranlıların önerisi ile Keredş üzerinden Hazar kıyısı yolunu izleyerek Türkmenistan’ a gitmek için yola çıkıyoruz. Elbruz Dağları arasında bir vadide Kredş, çok güzel bir baraj gölü ve çok uzun tünelleri aşıp, Nessa ve Getşer’ den geçiyoruz. Yoldaki manzara harika. Neşehr’ de kendimi tutamayıp üstümdeki uzun elbise ve başörtüsü ile Hazar Denizi’ nin ılık sularına atlayınca, bir olay oluyorum!

Gece boyu yol alırken, uyumasın diye sürücümüzle gevezelik ediyorum. Bodşnurd’ da bir yerde konaklıyoruz. Pislik ve koku dayanılır gibi değil. Arabanın yağı değiştirilip, bakımı yapıldıktan sonra Şirman, Ghutşan, Emamgholi’ den Derges’ e varıyoruz. Buralarda hemen herkes Türkçe konuşuyor. Türkiye’ den geldiğimizi duyanların sorduğu ilk soru hep İbrahim Tatlıses üzerine. Lotfabad gümrüğüne vardığımızda gümrük kapalı; çadır kurup, yemek yapıyoruz. Yanımıza Türkçe konuşan birileri gelip gidiyor; gümrükten geçemeyeceğimizi söyleyip, yerli yersiz bir sürü şeyler anlatıyorlar. Herkeste bir panik, beni de aldı bir korku; iki yıl önce Mısır’ da olduğu gibi gümrükten döndürülürsek diye. Geceyi huzursuz bir şekilde arabada uyuyarak geçiriyorum.

Erkenden kalkıp tuvalet ve alışveriş için kente gidiyoruz. Gümrük açılınca turist olduğumuz için Türkmenistan’ a bu kapıdan giriş yapamayacağımızı öğreniyor – İran’ dan Türkmenistan’ a uluslararası bir kapı olmadığı için -, gümrükçülerin önerisi ile Derges’ de bir Ağa’ dan geçiş belgesi almaya gidiyoruz. Ağalık bizi Meşhed’ e yabancılar polisine yolluyor. Önce Bodşgiran gümrük kapısını denemeye karar veriyoruz, ama geçmemiz yine olanaksız. Pakistan’ dan geçiş ise, özel triptik gerektirdiğinden yapılamıyor. Artık tek olasılık Meşhed. Gece yol alıp, Ghutşan’ da yemek molası veriyoruz.

Meşhed, İran’ ın kutsal kenti. Yollar İmam Reza Türbesi’ ni ziyaret için gelenlerle dolu, bu insanlar parklarda ve yol kenarlarında, yatağı - yorganı serip, çoluk çocuk uyuyorlar. Aradığımız kurum bugün Cuma olduğu için kapalı, işimiz yarına kalıyor. Biz de Meşhed’ i dolaşıyor ve İmam Reza Türbesi’ ne girebilmek için saatlerce çador ( siyah çarşaf ) arıyoruz. Ürkütücü görüntüde bir kadın bir arkadaşımla bana, inayete ermemiz dileğiyle birer tane hediye ediyor. Becerebildiğimizce sarınıp, yalnız gözlerimizi dışarıda bırakıyoruz. Kendimi siyah bir poşete konulmuş müstehcen bir şey gibi hissediyorum. Bu arada bir sürü fotograf fırsatı kaçıp gidiyor önümden, ben de bir telâş. Makineye davranıp çadoru unutunca, kayıyor üstümden. Ajan diye koşturuyorlar peşimden. Bir ara da çadorlular arasında arkadaşım beni kaybedip “ Fatma neredesin? ” diye feryadı basıyor, oysa yan yana yürüyoruz; sadece kara Fatmalar çoğalmış.

Temizlenmek ve dinlenmek ne iyiymiş. Erkenden kalkıp yabancılar polisine gidiyoruz, onlar da dışişlerine yolluyor. Tahran Türk Elçiliği’ ni arayıp, dışişleri ile elçilik telefonları arasında koşturmaya başlıyoruz. Ne yazık ki akşama kadar bir şey çıkmayınca, çadorlarımız sayesinde İmam Reza Türbesi’ ni geziyoruz. Geceyi, yine aynı evde, nedense daha fazla ödeme yaparak geçiriyoruz!

Afgan vizesi alınıp, yollara düşüyoruz. Savaşı düşünüp endişeleniyoruz, ama yeni bir yol bulduğumuz için de keyifliyiz. Dogharun gümrüğünden sonra Afganistan gümrüğündeyiz ve ütopyam gerçekleşiyor; Afganistan’ dayım. Savaş yüzünden yola benzemeyen yollardan geçerek, gecenin 10’ unda düşüyoruz kokulu Heart’ ın koynuna. 20 yıldır ülkeye ilk gelen turist grubu olarak armağanlarla ( kuran ) karşılanıp, TV’ ye çıkıyoruz.

Heart’ ın insanlarını, insanların yaşam coşkusunu, peçeli mavi ve mavinin tonlarındaki burkaları içinde incecik çekici kadınlarını, anlamlı yüzlü erkeklerini, kara gözlü çocuklarını sevdim; savaşın izlerinden ürperdim. Tarihi yerleri, doğayı ve ille de insanlarını fotograflayıp; uyuşturucunun serbest, alkolün haram olduğu Heart’ dan akşama doğru ayrıldık. Çocukların gözbebeklerinde kaldı gözlerim. Bütün gece, otostopçu bir asker ile Türkmen sınırına doğru yol aldık. Mayına rastlayacağız diye tuvalet için bile doğaya açılmazken, günbatımında deve sürülerini görünce kendimizi, en iyi açıyı yakalamak için oradan oraya attık.

Sabah gözlerimi büyük bir gürültü ile, harika bir manzaraya açıyorum, dubalı bir köprüden Amuderya’ yı geçiyoruz. Fotograf makineleri işbaşı yapıyor, gündoğumu ışığında. Uzun süre ekmek ve benzin bulmak mümkün değil. Piknik yeri gibi bir yerde konaklayıp, tuvalet ihtiyacımızı bostanda gideriyoruz. Yan masadaki güzel Özbek kadınları ile söyleşiyoruz. Buhara’ nın görkemli çini kubbeli medreseleri, fotografa çağırıyor bizi; kalesini gezip, insanlarını tanıyor, ürünlerinden tadıyoruz. Taşkent’ e yol alırken arabamızın camı kırılıyor, gecenin soğuğunda. Oysa tam da alkole bulanmanın sevincini yaşıyorken, İran ve Afganistan perhizinden sonra.

Sabahın ilk ışıklarıyla karlarla kaplı Altay dağları görünüyor. Bişkek’ e az kala Türk TIR' cılarına rastlayıp, arabamızın eksikleri için yardım istiyoruz. Nowa - Pavlafka’ dayız, burada Apiyetli bir Türk ailesine rastladık. Müthiş bir misafirperverlik ve ilgiyle, Bişkek’ i ve çevreyi tanıtıp, sorunlarımıza yardımcı olmaya çalışıyor ve Zöhre’ nin toyuna konuk ediyorlar bizi; çeşitli halklardan insanı – Rus’ u, Abaza’ sı, Çerkez’ i, Gürcü’ sü, Türk’ ü - ile; burada bir düğün nasıl olur onu görüyoruz. Gece yatıya da onların konuğuyuz.

Sabah evin yetmişlik Adalet Anası bize güzel bir kahvaltı sunuyor. Yeniden Bişkek’ i dolaşıp, heykellerle süslü parklarını geziyor, Lenin heykeli ile anı fotografı çektiriyoruz. Ve evin uçarı oğlu Zakir, Narin’ e gitmemiz için kent çıkışına kadar, biri Koreli diğeri İsrailli iki koruması ile bize eskortluk ediyor. Yol boyundaki bütün yükseltiler hayvan ve insan figürlü heykellerle süslü, hemen her köye yaklaşırken bir heykel karşılıyor bizi.

Narin’ de geceledik, Atbaşı’ nda fotograf yasağına tutulup, hemen kenti terke zorlandık. Artık Tiyenşan Dağlarının platolarındayız. En yüksek geçiş noktasında ( 3752 m ) mola verip, fotograf çekiyor, Tiyenşan dağlarından anı taşı topluyoruz. Çin sınırına girdik, gümrük kapalı, Çinli rehberlerimiz gelmemiş, açız ve soğuktan donuyoruz; sonunda arkadaşın biri yemek yapıyor, biz bulaşık yıkıyoruz, burada tanıştığımız Türkmenler de bize ekmek ve alkol buluyor, mutluyuz alabildiğine...