Gerçek nedir? Neyi gerçek olarak kabul eder insanoğlu?

Algıladıklarımızın gerçek olduğunu düşünerek beş duyumuzu ve aklımızı kullanırız, gerçeği aramada. Bir şeyin gerçek olabilmesi beş duyumuzdan biriyle algılanıyor olmasına bağlıdır. Algıladıklarımız ile kendi gerçeğimizi tanımlarız.

Kendi gerçeğimizi başkaları da aynı biçimde algılıyorsa gerçek toplumsallaşır, kabul görür, güçlenir.

Hepimiz acıkırız ve yemek yediğimizde karnımızın doyacağını biliriz. Çalışınca yorulur, günün bir kısmı uyuyarak geçirir ve dinleniriz. Bu bireysel gerçekler bütün insanlarda görüldüğü için kitlesel gerçekler olarak tartışılmadan onaylanır. Vücudun bu biyolojik gerçekleri toplum hayatı üzerinde de etkili olur. Aynı toplum içinde yaşayan insanlar periyodik yemek yeme, dinlenme ve uyuma gereksinimlerini karşılayan ortak yaşam biçiminde uzlaşır ve buna uygun yaşarlar.

Bu anlamda gerçek, elle tutulan gözle görünen ve herkesçe kabul edildiği biçimiyle bireyin ve toplumun kültürünü belirleyen öğelerdendir. Gerçek, bir kere toplum hayatında yerini aldıktan sonra her seferinde sorgulanmaya gerek duyulmaksızın peşinen kabul edilen bilgi ve birikimlerdir. İnsanoğlunun tutunma noktalarıdır.

Gerçek algısı genellikle sorunsuz çalışır. Ancak aksi örnekler de yok değildir. Algılanıp herkesçe kabul gören gerçeklerin aslında algı veya yorumlama yanılgısı olabildiğine dair pek çok örnek mevcuttur.   

Sözgelimi tarihi boyunca güneşin doğudan yükselip çevremizde tur attıktan sonra batıdan battığı, arkamızdan dolanıp tekrar doğudan yükseldiğini görmüş ve güneşin dünyanın çevresinde döndüğüne inanmıştır, insanoğlu. Kimse aksi bir durum da ileri sürmemiştir. Herkesin gördüğü ve din kitaplarına kadar giren bu gerçeğin aslında algı yanılması olduğunu vurgulayan dönemin bilim adamları katledilmiş veya tezlerini geri alarak engizisyon dehşetinden zor kurtulmuşlardır. Kolay değildir herkesin gördüğü gerçeğin aslında gerçek olmadığını savunmak, insanlığın tutunduğu gerçekleri elinden almak…

Veya insanoğlu tarih boyunca dünyanın tepsi gibi düz olduğunu düşünmüştür. Herkesin görüp aynı biçimde değerlendirdiği bu gerçek, toplumsal gerçek olarak insan kültüründe yerini almış ama tartışılmamıştır.

Gerçek diye tanımlanan herkesçe kabul gören algıların, kavramların gerçek olmayabileceği konusu insanların gerçek üzerine düşünmesine yol açmıştır. Dahası insanoğlunun kendini savunma güdüsü de yeri geldiğinde gerçek algısı üzerinde ters etki yapabilmektedir. Yaşananların acı verdiği dayanılmaz olduğu durumlarda insanoğlu gerçeklerden kaçarak ayakta kalmaya çabalar. Gerçeğin acı verdiği durumlar, bölgeler, coğrafyalar, gerçek algısından kaçışın da yaşandığı alanlardır. Istırap verdiği zamanlarda gerçeklerden kaçma, insanoğlunun savunma refleksidir. Gerçekle birlikte yaşamak veya bu gerçeğin altında kalıp ezilmektense üstüne çıkmayı dener bazıları.

Onlar gerçeküstücülerdir...

Sözgelimi, İber yarımadası gibi kültürlerin çatıştığı, her yeni kültürün kendi kültürünü kabul ettirip diğerini yok etmeye uğraştığı, kuzey ve güney arasında köprü görevi gören bu toprakların gerçeği, tarih boyunca yaşanan acılarla kendini gösterir. Egemen kültürün her seferinde kendi gerçeğini dayatıp diğerlerini ortadan kaldırma çabası, kanla yazılmış tarih ve bu acı gerçeklerle yüz yüze yaşıyor olma, gerçeküstücülüğün bu topraklarda filizlenmesine yol açmıştır. Bilinen gerçeküstücülerin İspanyol kökenli olması rastlantı değildir.

Dünya edebiyatında ilk roman örnekleri yazılırken 16. yüzyılda Cervantes  dönemine göre sürrealist Don QUIJOTE adlı romanını kaleme almıştır. Romanın kahramanları Don QUIJOTE ve uşağı Sancho PANCHO’ nun  ülkenin gerçeklerinden kaçan, ortaçağın şövalye gelenekleri ve bakışıyla günü yeniden yorumlamaya çalışan, pek çok aykırı durumla karşılaşan ancak yılmayan gerçeküstücüler olarak bu topraklardan çıkması rastlantı değildir.

Veya; Salvador DALI gibi gerçeküstücülerin piri kabul edilen ressamın Girona yakınlarında Figueras’ ta doğup bu topraklarda yaşamış olması rastlantı değildir.

Benzer olarak kübizmin öncülerinde Pablo PICASSO’ da Malaga doğumlu bir İspanyol' dur.  Kübizm olaylara insanlara çıplak gözle bakmaktansa kırık ayna parçalarından veya bir prizmanın ardından bakarak olduğundan çok daha farklı yeni görüntüler resmedilmesi biçiminde ortaya koyar, kendini. Temelinde ise görünen gerçekten kaçma çabası yatar.

Müzikte Manuel de FALLA’ nın yapıtları bilinen klâsik müzik türlerinden kaçışı, dönemin müzik gerçeğinden uzaklaşma çabasını düşündürür.

Gerçeküstücülerin mimarideki örneği de yine İber yarımadasından çıkmıştır. Barcelona şehrine damgası vurmuş olan 19. yüzyılda yaşamış Antonio GAUDI’ nin eserleri mimarinin gerçeküstücü tasarımları olarak yaşamaktadır. Mimari düşüncesini mühendislik gerçeklerine uydurmadaki kıvraklığı günümüzde bile çözülemeyen sorular bırakmıştır. Gerçeküstücülerin, İber yarımadasından köken almaları rastlantı değildir.

Mimaride, müzikte, sanatta çıkardığı gerçeküstücüleriyle tanınan bu topraklarda hayat, sıradan insan için de farklıdır. Elbette, gerçek algısının duruma yere, zamana, egemen kültüre göre biçim değiştirmesinin günlük hayata da yansıması olmuştur .

İnsanlar, sunulan yaşam biçimlerinin de gerçek olup olmadığını sorgular hale gelerek günümüz tüketim kültürü doğrultusunda dayatılan Amerikan tarzı yaşam biçiminin tek gerçek olmayabileceğinden çıkışla alternatif küreselleşme hareketlerinin itici gücünü oluşturmuşlardır. Doğanın tükenmesine, kirlenmesine, küresel iklim değişikliklerine yol açan ve alternatifi yokmuş gibi sunulan Amerikan tarzı, “ tüketerek yaşam ” biçimine, “başka bir dünya ” olası sloganıyla karşı çıkan, dünya sosyal forumları ile şekillenen hareket de İber yarımadasının dilleri olan İspanyolca ve Portekizce konuşulan ülkelerde başlamıştır. Bu durum da rastlantı değildir.

İnsanoğlunun gerçek algısının bir kez daha yanılmakta olduğunu, doğayı hammadde kaynağı, insanlığı da küresel pazar olarak gören dünya görüşünün hayat gerçeği ile bağdaşmadığını haykıranlar alternatif küreselleşmecilerdir. Onlar kuşkusuz, dayatılan yaşam gerçeğinin sorgulanmasını savunan gerçeküstücülerin günümüzdeki uzantılarıdır.

Gerçeküstücülük her insanın doğasında vardır. Çocukluğumuzda hepimiz prens veya prenses olma hayalleri ile oyunlar oynadık. Büyüdükçe hayatın gerçekleri içimizdeki hayal kuran çocuğu baskı altına alsa da insanlık ilerlemesini o gerçeküstü âlemde yaşayan insanların hayal etmelerine borçludur. İnsanoğlu, günümüzde de göz kamaştıran tüketim toplumu rüzgârına kapılmaktansa yeni bir dünya isteyebilecek kadar çılgın olabilen gerçeküstücülerle, doğayla barışma şansı aramaktadır. Onları görmek, seslerini duymak zorundayız. 

Çocuklarımıza borçlu kalmaktan, dayatılan yaşam biçimlerini reddederek doğayla barışık yeni bir dünyanın olabileceğini haykıran içindeki o yaramaz, o aykırı çocuğu yaşatan günümüzün gerçeküstücüleri sayesinde kurtulacağız belki de...