ATATÜRK’ ÜN İSTEDİĞİ TÜRKÇE

Bugün 26 Eylül 2004. Dil Bayramı. Sözlü ve yazılı basında söylenecekler söylendi, yazılacaklar yazıldı. Türkçe konusu tartışılmaya başlandığında, her kafadan bir ses çıkıyor. Bu konunun gri bölgesi pek fazladır; ak ve karası yoktur. Bazen de aynı fikri savunduklarını düşünenler, bir süre sonra pek de aynı fikirde olmadıklarının farkına varırlar. Son birkaç hafta içinde bana da böyle oldu. Yazışma öbeklerinde öne sürdüğüm fikirleri desteklediklerini söyleyenlerin cevaplarında da öyle örnekler vardı ki, esasen benim söylemek istediğimle uyuşmuyordu. Bu nedenle türkçede sadeleşmeden ne anladığımı en baştan anlatmak isterim.

Türkçe söz konusu olduğunda, fikirlerini güçlendirmek amacıyla herkesin kullanmak istediği kişi Atatürk olmaktadır. İster TDK’nın internet sayfaları, ister Tasfiyeciler, isterse muhafazakarlar olsun Atatürkün ifadelerini kullanır. Kanımca ilk çözülmesi gereken husus, Atatürkün bu konuda neler düşündüğünü ve vardığı sonucu ortaya koymak olmalıdır. Bu konudaki en büyük yanılgı, Atatürkün yaşamı boyunca bu konuda hiç bir gelişim göstermediğinin varsayılmasıdır. Falih Rıfkı Atay, 17 Temmuz 1966’da yayınlanan Dünya gazetesindeki bir yazısında şöyle der:

“Atatürk bir dil bilgini değildi... Atatürkün davası Türkçeyi de, Türkiye gibi, bağımsızlığına kavuşturmaktı. Bağımsız dili olmayan bağımsız millet olmaz. Bunu biliyordu. Atatürk, işte bu harekete önderlik etmiştir. Önderlik etmeseydi biz, yazı işi gibi, dil işini de çözüp bitiremezdik.

Atatürk üç baskı arasında idi. Biz batılı türkçecilerin türkçeleştirmeciliği, ütopistlerin özleştirmeciliği ve geri milliyetçilerin osmanlıcılığı.”

Halbuki Atatürkün türkçe konusunda üç devreden geçtiğini görürüz:

1. Dilde özleştirmecilik devri: Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kurulmasından (12 Temmuz 1932) Tarama Dergisinin (Osmanlıcaya karşılıklar sözlüğü) yayınlanışına kadar (1934).

Atatürk bu safhada aşırı özleştirmecilerin, yani tasfiyecilerin tesiri altındaydı. Hatta kendi adını bile “özleştirmek” için bir ara “Kemal”i “Kamal” yaptı. Bu döneme ait nüfus hüviyet cüzdanının aslı, Anıtkabirde Atatürk müzesinde sergilenmektedir. 1934 yılında İsveç Veliahdı Prens Gustav Adolf’un (sonraki Kıral VI. Gustav) şerefine Çankaya köşkünde verilen ziyafetteki konuşması ise, öz türkçeciliğin o sıralarda nerelere kadar götürülmek istenmesinin berrak bir örneğidir[1]:

“Altes Rouyal: Bu gece, ulu konuklarımıza, Türkiye’ye uğur getirdiklerini söylerken, duygum, tikel özgü bir kazançtır. Burada kaldığınız uzca, sizi sarmaktan hiç durmayacak ılık sevgi içinde, bu yurtta, yurdunuz için beslenmiş duyguların bir yankusunu bulacaksınız. İsveç, Türk uluslarının kazanmış oldukları utkuların silinmez damgalarını tarih taşımaktadır. Süerdemliği, onu, bu iki ulusu, ünlü şanlı özlerinin derinliğinde sonsuz tutmaktadır. Ancak daha başka bir alanda da, onlar erdemlerini o denlü yaltırıklı yöntemle göstermişlerdir. Bu yolda kazandıkları utkular,  gerçekten daha az gönence değer değildir. Avrupa’nın iki bitim ucunda yerlerini berkiten uluslarımız, ataç özlüklerinin tüm ıssıları olarak baysak, önürme, uygunluk kıldacıları olmuş bulunuyorlar; onlar, bugün, en güzel utkuyu kazanmaya anıklanıyorlar: baysal utkuyu.

Altes Rouyal: Yetmiş-beşinci doğum yılında oğuz babanız, bütün acunda saygılı bir sevincin söyüncü ile çevrelendi. Genlik, baysal içinde erk sürmenin gücü işte bundandır. Ünlü babanız, yüksek Kıralınız Beşinci Gustav’ın gönenci için en ısı dileklerimi sunarken, Altes Rouyal sizin, Prenses Luiz’in, sevimli kızınız Altes Rouyal Prenses İngrid’in esenliğine, tüzün İsveç ulusunun gönencine, genliğine içiyorum.”

Bugün su katılmamış öztürkçeciler arasında bile – eğer böyleleri hala varsa- şu kelimeler kullananlar var mıdır?: uzca (iyice, uygunca), tükel (tam), yaltırıklı (nurlu), özenç (gıpta), baysak (huzur), önürme (terakki,ilerleme, gelişme), kıldacı (amil, etken), baysal (barış), söyüncü (sevgi işareti), tüzün (asil), oğuz (mübarek)[2].

İlginç bir saptama şudur: Halen TDK internet sayfalarında, Atatürk ve TDK bölümünde verilen tarihçenin arasına alınan Atatürkün kendi sözleri bu devreden alınmıştır.. Atatürkün olgunluk döneminde yazdıkları ve söyledikleri ise gözardı edilmiştir[3]. Tarihçeyi okuyan bir kişi, Atatürkü sonuna kadar tasviyeci olarak niteleyecektir. Halbuki, bunun böyle olmadığını göreceğiz.

26 Eylül – 5 Ekim 1932 tarihleri arasında toplanan, yabancı türkologların da katıldıkları ilk Dil Kurultayında söz alan Hüseyin Cahit Yalçın, yanlış gidişe şöyle karşı çıkıyordu:

“Burada ifratlar ve tefritlerle karşılaşıyoruz: Bir tarafta, Türk kökünden gelmemiş bütün kelimeleri dilimizden söküp atmak ister gibi bir cereyan var ki, ortaya koyduğumuz yazı nümuneleri kimini ürkütüyor, kimini istihzaya (gizli ya da ince alaya) sevkediyor. Bu ifrata mukabil öte tarafta da, bir korku görüyoruz ki, lisana yeni bir türkçe kelime girince, sanki bir felaket vukua gelmiş gibi, “lisan mahvoluyor” diye deruni bir feryat koparıyor.

...

Yirmi beş sene evvel kullandığımız bir çok arapça ve acemce kelimelere, bugün bir ihtiyaç hissetmiyoruz. O kelimeler, dilden, ne bir akademi kararı ile çıkarıldılar, ne de ceza kanununun mahsus bir maddesiyle. Bu neticeyi lisanın tabii seyri temin etti. Lisanın gayri tabii seyri, biribirine girişik pek çok amillerin (etkenler) neticesidir. Bu amiller, arasında arzumuza uygun gelmeyenler olabilir. Fakat unutmayalım ki, bunlar da hürmete şayandırlar.

...

Yazı dilinden yabancı kelimeleri atarak yerlerine öz türkçe kelimeler koymak vazifesini hiç bir heyet deruhte edemez (üstlenemez). Çünkü sözünü dinletmesine imkan yoktur. Bu iş tamamen şahsidir. Dilin tabii seyrinin neticesi olarak husule gelecektir. Bir akademi, yazı ve konuşma dilinin tamamen arkasından yürür; yeniliklere akademi önayak olmaz. O, dilde ancak nazım (düzenleyen) bir kuvvettir.”

Bu Kurultayda Hüseyin Cahit Yalçın’nın bu konuşması tasfiyeciler tarafından ağır eleştiriler aldı. Ardından türkçenin katli başladı. Şurası muhakkak ki, bu dönemde getirilen öz türkçe olduğu öne sürülen karşılıkların çoğunu bugün kullanmıyoruz. Sonuçta Hüseyin Cahit Yalçın’ın ifade ettiği üzere, dilde zorlama mümkün olmamıştır.

2. Dilde ılımlı özleştirmecilik, “tereddüt devri”: Tarama Dergisinin (Osmanlıcaya karşılıklar sözlüğü) yayınlanmasından Güneş-Dil Teorisi ilanına kadar (24 Ağustos 1936).

Bu dönemdeki Atatürkün bakış açısını Falih Rıfkı Atay, 1 Aralık 1951 yılında yayınlanan Türk Dili dergisinde kendi sözleriyle şöyle anlatmaktadır:

“Çocuğum, bak beni dinle. Türkçenin hiç bir yabancı kelimeye ihtiyacı olmadığını söyleyenlerin iddialarını tecrübe ettik. Bir çıkmaza girmişizdir. Dili bu çıkmazda bırakırlar mı? Biz bu çıkmazdan kurtulma şerefini başkalarına bırakmayız.”

Nejat Muallimoğlu ise bu dönemi şöyle özetler[4]:

“İyi bir kumandan yalnız taarruz etmeyi değil, gerektiğinde çekilmeyi de bilir. Dilde bir inkılap yapılamayacağını anlayan Atatürk, şanlı bir ricat hareketiyle, her boyaya girmesini hayret uyandıran bir maharetle beceren bu şahıslara hazırlattığı “Cep Klavuzu” ile, bir sene öncesi (1934) tükürdüklerini yine kendilerine yalatmış, daha dün, “dilden atılmalıdır” diye ferman çıkardıkları yüzlerce kelimenin dilden asla atılamayacağına dair fetvayı yine kendilerine imzalatmıştı. Böylece, ilk adım olarak, kapı dışarı edilen 400 kadar kelime yine buyur edildi.”

Bu dönem, Atatürkün Falih Rıfkı Atay’a söylediği şu sözlerle kapandı: “Memleketin en büyük bilginlerini, yazarlarını bir komisyon halinde aylarca çalıştırdık. Elde edilen netice, şu küçük bir lugatten ibaret. Tarama dergileri ve Cep kılavuzları ile bu iş yürümez. Falih Bey, bir osmanlıcadan ve batı dillerinden istifadeye mecburuz.”

3. Yaşayan dile dönüş devresi: Güneş-Dil Teorisi ilanından (24 Ağustos 1936) Ölümüne kadar (10 Kasım 1938).

Atatürk,  bu devrenin parolasını şu sözlerle ifade etmişti: “Türkçede kalacak kelimelerin aslında türkçe olduğu izah edilmelidir.”

Yahya Kemal Beyatlı, dilde özleştirmeciliğe başından itibaren karşı çıkmış ve davet edilmesine rağmen Dil Kurultayına katılmamıştır. 1938 yılında yayınlanan Belleten dergisinde Atatürk ile Yahya Kemal arasında geçen şu konuşma yayınlanmıştır:

“Yahya Kemal Bey, hatırlıyor musunuz? Sizi dil çalışmalarına davet ettiğim zaman, bana, ‘Benim dilde ilmim değil, vehmim vardı; müsaade edin, ben bu vehmimle başbaşa kalayım’ demiştiniz. Şimdi, hep birlikte anlıyoruz ki, dil davasında siz haklı çıktınız.”

Yahya Kemal, “Paşam! Size karşı çıkmak çok tehlikeli değil mi?” deyince, Atatürk bu nükteyi ve bu sözdeki ince vehmi de gayet iyi anlayarak, “Hayır, asla!” dedi. “Çünkü, bu, aynı zamanda bizim, millete ve tarihe karşı da haklı çıkmamız demektir. Sizin o zamanki vehminiz, bizi bugün mes’ut ediyor.”

“Görüyorsunuz ya beyler, Yahya Kemal Bey’in vehmi, sizin ilminizi mağlup etti.”

Yukarıdaki öyküden sonra şimdi de TDK’nun resmi yayın organı olan Türk Dili dergisinin Mart 1965 ayında yayınlanan nüshasının başyazısına gelelim:

“Sözcük yaratmak için ille sanatçı ya da bilim adamı olmak gerekmez. En ummadığın kişi, çok beğenilen sözcükler yaratabilir.”

Ne kadar farklı değil mi?

İbrahim Necmi Dilmen’in yöneticiliğindeki Altıncı Dil Kurultayı, türkçeyi şöyle tarif etmişti: “Batı Türkiye Türklerinin çoğunluğu tarafından konuşulan dil.” Bu tarife göre bir kelimenin soyuna sopuna bakılmayacak, milletin çoğunluğunun kullanıp kullanmaması, anlaşılıp anlaşılmaması ölçü olacaktı. Bu ifade aynı zamanda Atatürkün son ulaştığı noktayı da belirtmektedir.

Kafası karışmış olanlar varsa, Atatürkün 1937 yılında, “Hatay meselesi” üzerinde gazetelerde yayınlanan 5 makalesi ve Silahlı Kuvvetlere yayınladığı son tebrik mesajına göz atsınlar. Sonunda Atatürkün ulaştığı noktayı anlayacaklardır. Silahlı Kuvvetlere son mesajını aşağıya alıyorum. Okuyucu bu mesajı İsveç veliatına yaptığı konuşma ile karşılaştırırsa, sanırım ne demek istediğimi daha iyi anlayacaktır:

“Zaferleri ve mazisi insanlık tarihiyle başlayan, her zaman zaferle beraber medeniyetin nurlarını taşıyan kahraman Türk ordusu!

Memleketi, en buhranlı ve müşkül anlarında, nasıl felaket ve musibetlerden ve düşman istilasından korumuş ve kurtarmış isen, Cumhuriyetin bugünkü feyizli devrinde de, askerlik tekniğinin bütün modern silah ve vasıtalarıyla mücehhez olarak, vazifeni aynı bağlılıkla yapacağına hiç süphem yoktur.

Bugün Cumhuriyetin on beşinci yılını, mütemadiyen artan büyük bir refah ve kudret içinde telakki eden büyük Türk milletinin huzurunda kahraman Ordu, sana kalbi şükranlarımı beyan ve ifade ederken, büyük ulusumuzun hislerine de tercüman oluyorum.”

Atatürkün ölümünden hemen sonra toplanan Yedinci Dil Kurultayı ise, 180 derecelik bir dönüşle, bir önceki kurultayın tarifini tamamen çürütmüş, dilimize el koyan bu kişiler, türkçeyi şöyle tanımladı: “Türkçe ek ve köklerden yapılan kelimelerden mürekkep bir dil.”

İşte özleştirmecilerin yaptığı da sonunda bu oldu. Kamburu düzelteyim derken hastayı öldürdüler. Öyle bir noktaya gelindi ki, yabancı türkologlardan bile ağır eleştiriler gelmeye başladı.

Londra Times gazetesi Edebiyat ilavesinde türkolog Anderson söyle yazmıştı:

“Türkçe, yapmacık ve ani değişikliklere uğradı. Bazı Türk aydınları buna “özleştirme, “arıtma” adını veriyor ve türkçeyi yabancı kelimelerden temizlemekle övünüyorlar. Halbuki, ingilizce örneğinin de gösterdiği gibi, bir lisanın gücünü ve zenginliğini, unun arınmışlığı değil, bilakis, içine alarak kendisine mal ettiği yabancı köklü kelimeler sağlar.

Şüphesiz, her konuşma dili, yavaş yavaş tekamül ederek, gelişerek değişir. Ancak, türkçeye son elli yılda uygulanan asla bir “tekamül” değil, ani ve suni bir değişiklik, bir “devrim”dir. Bu yüzden, türkçede boşluklar kaldığı gibi, ingilizce ve fransızca kelimelerin türkçeye sızması da hızlandı. “Öz türkçeciler”, nice kelimeleri atıp yerlerine, tutmayan uydurma ve batı kaynaklı kelimelerin geçmesini önleyemiyorlar.”

İşin ilginç yanı, dilin bu şekilde fakirleşmesi yolunda en çok emek harcayan, Atatürkün ulaştığı çizgilerden sapan Ömer Asım Aksoy için Dil Derneğinin “ödül” veriyor olmasıdır. Dil Derneğinin internet sayfalarında hem “Ömer Asım Aksoy” ödülü, hem de Atatürk ile ilgili yazıların bulunması, bana göre kara mizahtır.

Sonuç olarak asla tasfiyeci değilim ve benim bu konuda oluşan bir dizi görüşümü şöyle özetleyebilirim:

1.                     Dil konusunda fanatizme yer yoktur. Kimsenin anlamadığı, osmanlıca yazılmış bir yazı ile kimsenin anlamadığı, bilmediği, konuşmadığı “öz türkçe” kelimelerle yazılmış bir yazı arasında fark yoktur. İkisi de, dilin asıl amacı olan karşılıklı anlama işlevine yardımcı olmazlar.

Fanatizm, hedef unutulduğu zaman, gayreti iki misli artırmaktır.

George Santayana, Amerikan Filozofu

İşte bu yönden fanatizm, bence, dilin işlevini (karşılıklı anlaşmak) gözden kaçırıp, dilin kurallarını dilin işlevinin üzerine çıkarmaktır. Halbuki dil kurallarının tüm amacı, daha iyi anlaşmaya hizmet etmektir.

2.                     Kök kelimeler uydurulamaz. Bunlar yüzlerce yıl içinde hayatın tecrübeleri ile oluşmuş ve yaşama tarzını ifade eden varlıklardır. Ancak, teknolojinin ve bilimlerin gelişme hızına yeni kök kelime oluşma hızı asla yetişemez. Kök kelimelerin yetersiz kaldığı yerlerde başka araçlara ihtiyaç vardır. Ancak unutulmuş ya da kaybolmuş kök kelimelerin aranılıp bulunmasına hız verilebilir.

3.                     Türkçe üzerine bir şeyler söyleyebilmek için eski Türk tarihini de iyi bilmek gerekir. Bu nedenle Türk dili ve tarihi iç içe geçmiş bilgi alanlarıdır. Bugün arapça ve farsça diye reddettiğimiz “ab” ve “ma” bu dillere sümerceden geçmedir. Prof. Osman Tunalı’nın sümerce ile eski Türk dilleri arasındaki ilişkiler konusunda yaptığı araştırmaları kapsayan kitabında görüleceği üzere, eski türkçe ile sümerce arasındaki kelime benzerlikleri şaşırtıcı derecede fazladır (Bunun anlamı türkçe ile sümercenin aynı dil olduğu değildir). Başka dillere ait diyerek attığımız kelimeler, pekala eski türkçe ile ilintili olabilir. Yunancadan dilimize pek çok kelime geçmiştir. Ama çağdaş yunancanın içindeki kelimelerin %40’ı kendilerinde önce Yunanistanda yaşamış “Pelasg” diline aittir. Pelasgca ile eski türkçe arasında ortak kelime sayısı da fazladır (aynı kökten geldikleri kanısına varmayınız). Ola ki, yunanca kökenli diye reddettiğin bir kelime dönüp dolaşıp sana gelmiş olabilir. Önemli olan halk dilinde yaygın olup olmaması ve hançeremize uygun olup olmamasıdır.

4.                     Her anlam için bir adet kelime olması, dilin fakirliğinin bir belirtisidir. Anlam, ne kadar fazla farklı kelime ile ifade edilebiliyor ise o kadar zengindir ve halkın yaşamına da zenginlik katar. Böylece kelimeler arasında nüans yaratıp, anlam derinliğini artırma imkanı doğan.

5.                     Türkçe ve türkçeleşmiş kelimeler özbenliğimize aittir. Akademik ya da politik kararlarla dilden çıkarılıp atılamaz. Bunlar ancak halkın kararı ile olur. Eğer yabancı bir kelime kendi gırtlak yapımıza ve dil kurallarımıza uygun olarak şekillenmişse artık bize aittir. “Ben türküm” diye bağıran kelimeler artık bizimdir; kimsenin onları reddetmeye hakkı yoktur. Yakın zamanda yapılan yazışmalardan bir örnek vermek istiyorum: “Tasarım kelimesi varken dizayn kelimesi neden kullanılıyor?” Buna itiraz ederim. “Dizayn” artık bana aittir, ama “Design” bana ait değildir; “Kaliforniya” bana aittir, ama “California” bana ait değildir; “Enfeksiyon” bana aittir, ama “infection” bana ait değildir. Türkçemiz böyle Türkçeleşmiş binlerce kelime ile doludur. Bunları atmaya kalktığımızda bir anda anlaşamamaya başlarız.

6.                     Yeni bir kelime ile ilk karşılaşıldığında ilk yapılacak iş onun türkçe karşılığını aramaktır. Bu nedenle bir süre böyle kelimeleri tırnak işareti içinde kullanmak yerinde olur. Ama eğer aramadan olduğu gibi kabul etmek eğilimi varsa, bunun nedeni çoğunlukla zihinsel tembellikten dolayıdır ve dilimize zarar verir. Eğer karşılığı tam olarak bulunamazsa, kelime uydurmaya kalkmaktansa, otantik halini kullanmak daha uygundur. Hiç olmazsa bunu anlayan insan sayısı daha fazladır ve dilin amacı da karşılıklı anlaşmayı temin etmektir.

7.                     Yabancı kökenli diye, dilimize yerleşmiş kelimeleri, deyimleri söküp atmak, yabancı kelimelerin dilimize daha kolay girmesi için zemin hazırlar. Bugün olan da işte budur.

15 Mayıs 1998 tarihli Cumhuriyet gazetesinde Ali Püsküllüoğlu şöyle diyor: “Eşanlamlı kelimeler bir dile hiçbir zenginlik getirmez.” İşte bu nedenle dilimiz fakir kalıyor, insanlarımız kendilerini ifade edemiyor. Şimdi, bu ifadeyi, Amerikalı Dil Bilimci S.I.Hayakawa’nın şu ifadeleri ile karşılaştırın:

İngilizce, zenginliğini anlamdaş kelimelerine borçludur. Yabancı dillere her zaman misavirseverlik gösteren İngilizce, yabancı dillerde aktardığı on binlerce ve on binlerce kelime ile kendi hazinesini arttırdı, dünyanın en zengin bir dili oldu...(devam)[5]

8.                     Bir kelimenin karşılığının, mutlaka yabancı kelimenin kelime kelime tercümesi olması gerekmez[6]. Önemli olan kafamızda aynı resmin oluşmasıdır. Örneğin “blue fish” kelimelerini, türkçeye “lüfer” yerine “mavi balık” olarak tercüme etseydik, kimsenin kafasında lüfer resmi oluşmaz ve ne denildiğini anlamazdı. Bugün, özellikle teknik terimlerde yapılan da budur: Yabancı dili bilen kişinin kafasında bir resim oluşabiliyor ve “madem benim kafamda oluşuyor, o halde karşımdakinde de oluşuyordur” varsayımı yapıldığında iletişim kopuyor. Sanayi ile üniversiteler, halk ile üniversiteler arasındaki iletişim kopukluğunu, belki de bu konuda aramak gerekir.

9.                     Toplum üyelerinin biribirleri ile anlaşamamasına yol açacak her türlü zorlamadan kaçınılmalıdır. Etki, tepki doğurur. Bugün, TDK’nın ortaya attığı karşılık önerilerinin ciddiye alınmamasının ardında, geçmişte yapılan uyduruk kelimelerin olması çok muhtemeldir.
(Az kişi bilir, ama “mebus” kelimesinden “milletvekili” kelimesine geçiş doğrudan olmamıştır. Arada, uyduruk bir kelime kullanılmıştır: “Saylav”. Halkın tepkisi karşısında geri adım atılmış, ama “mebus”a dönüş tükürdüğünü yalamak olacağından bu kez “milletvekili” üzerinde karar kılınmıştır. Bu kelime de türkçe kökenli olmamasına rağmen uyduruk olmadığından halk tarafından kolayca kabullenilmiştir.)

Burada “uyduruk” ile “uydurma” arasındaki nüansı vurgulamak isterim. “Uyduruk” diye öz türkçe köke dayanmayan kelime türetmeden bahsediyorum. Öz türkçe bir kökten kelime türetme ise arzu edilen bir uydurmadır (Daha önce var olmayan bir kavrama ya da nesneye daha önce var olmayan bir karşılığın uydurulması).

10.                Her dil gibi türkçenin de güçlü, zayıf ve kusurlu olduğu yerler vardır. Böyle noktalar açıkça ortaya konulmadıkça, dilin gelişmesi de mümkün değildir.

Bir insanın kendi şahsiyet ve benliği hakkında iftihar edeceği hususlar azaldığı nisbette kendi milleti, kendi dini, kendi ırkı veya kendi kutsal davası için üstünlük iddiasında bulunur.

Eric Hoffer, True Beliver

Bir dilin gücünü anlayabilmek için, o dili başka dillerle kıyaslamak gerekir. Bu güç iki noktada kendini gösterir: Kelime hazinesinin büyüklüğü ve ifade yeteneği. Dilde sadeleştirme denince hep bir şeyin yerine başka bir şey koyma anlaşılıyor. Halbuki dilin zenginleşmesi için kelime sayısının artması, ama bu zenginliğin ifade yeteneğine dönüşmesi gerekir. Nihat Tezeren, “Yıpratılan Dil Türkçe” adlı kitabında şöyle bir örnek veriyor: Almancada sıfat-fiiller dışında 6560 sıfat olmasına karşılık, büyük Türkçe sözlükte bu sayı 2409. Demek ki, bir konuyu tasvir etmek gerektiğinde bir almana nazaran kabaca üçte bir oranında zayıf kalacağız. İşte bu gibi sorunlara çare bulunması gerekir.

11.                TDK’nın ortaya koyduğu her kural doğru olmayabilir. Esasen TDK’nın görevi kural koymak değil, halk dilinde oluşan kuralları düzene koymaktır. Bunları olduğu gibi kabul etmek yerine, türkçe konuşan her vatandaşın, bu kuralları sorgulaması en doğal hakkıdır. Böyle pek çok kuralın sonradan uydurulmuş olduklarının farkına varıyorum ve elimden geldiğince bunlardan kaçınmaya çalışıyorum (okuyucu dikkat etmiştir: “Atatürk’ü” yerine “Atatürkü”, “Türkçe” yerine” “türkçe” biçimlerini kullanıyorum. Bu kuralları bilmemekten ziyade bilinçli bir seçimdir[7]).

12.                Anlam doğruluğu ve dilbilgisi kuralları, kelimelerin sadeliğinden daha önemlidir. Kelimelerin sadeleştirilmesi konusunda verilen gayretin çoğunluğu anlam doğruluğuna doğru kaydığında, kelimeler daha bir düzene girer. Ortaya atılan kelimelerin dilbilgisi yapısı bakımından doğru olup olmadığından ya da başka bir dilden alınıp alınmadığından çok, dile sokulmak istenen kelimenin cümle içinde doğru kullanılıp kullanılmadığı, yerini alacağı kelime ile deyim ve atasözlerinin yapılıp yapılmadığı ve yeni kelimenin güzel sesli olup olmadığıdır. Güzel ve zengin bir türkçeye ancak bu yolla ulaşılabilir. Okuyucuya Orhun yazıtlarını alıp okumasını tavsiye ederim. Sonra bunun ince bir dil mi, yoksa “Moğol tokmakları” tabir edilen kaba bir dil mi olduğuna kendisi karar versin.

13.                Dilin gelişmesinin önündeki engellerden biri, yeni ortaya atılan türkçe kökenli kelimelere karşı (uyduruk kelimelerden bahsetmiyorum), yabancı kelimelere olduğundan daha hoşgörüsüz ve muhafazakar oluşumuzdur. Yabancı kelimelere karşı gösterdiğimiz kabullenmeyi türkçe kökenli kelimelere karşı gösterseydik, bugün dilimiz çok daha gelişmiş olurdu. Belki de bunun bir nedeni, türkçe kökenli bir kelime dilimize girdiğinde yabancı kökenli kelimenin artık kullanılmaması gerektiği şeklindeki inançtır. Bu inanca şiddetle itiraz ediyorum. Bu yaklaşım dili geliştirmez, yalnızca fakirleştirir. Her çözüm kendi içinde başka bir sorunun kaynağı olur. Dilde muhafazakarlık da dilin bozulmasını önleyen bir araçtır, ama aynı zamanda dilin gelişmesini de önleyebilir.