ANEKDOT ÇAĞLAYANI
Atatürk
ANEKDOT ÇAĞLAYANI
Atatürk
|
- " Tam not on baba, beşin altı kalır, üstü geçer baba... " * Anlatacağımı çok eskiden bir yerden okuduğumu hatırlıyorum. Geçenlerde bir arkadaşımdan yine duydum. Arkadaşımın annesinin sınıf arkadaşı, Atatürk' ün başyaverlerinden, Cevat Abbas' ın ( soyadı kanunu ile C.A. GÜRER ) kızıymış. O da babasından dinlemiş. Olayın söz konusu olan yeri ve tarihleri net olarak hatırlayamıyorum. Bulgaristan ile sınırın yeniden düzenlenmesi gibi önemli bir konusu olabilir ama yanıltmak istemem. Daha sonra bir kaynak bulursam veya hatırlarsam, buraya eklemeye çalışacağım. Burada anlatılmak istenen; Atatürk' ün görkemli ileri görüşlülüğü ve galiba, dünyanın bin dokuz yüz yetmiş sekizde Ford Motor Company' nin başkanlığına ve Chrysler' in operasyon sorumluluğunun başına getirilerek, dev kuruluşu bir anda çok zor durumdan kurtaran Lee IACOCA ile henüz keşfettiği en önemli unsuru, daha o zamanlar, bin dokuz yüz yirmilerin başında, çok daha önceden görebilmiş olmasıdır. Cumhuriyet kurulmuş, gerekli sonrası çalışmalar nefes almadan sürdürülmektedir. Atatürk, bir gün Cevat ABBAS' ı çağırır. Cevat bey hazırlanın, diplomatik kurulun başkanı olarak yurt dışına gidiyorsunuz, anlaşma yapılacak der. Cevat ABBAS konuyu öğrenir. Fazlasıyla teknik konudur ve kendisinin bu konuda bir uzmanlığı, bir deneyimi yoktur. Sıkıntılı geçtiği çok belli olan birkaç sessizlik dakikasından sonra ATA' ya döner; - " Efendim, izin verirseniz beni bu görevden muaf ( affedilmiş ) tutun. Benim hiç bilmediğim bir konu! Başarısız olup sizi hayal kırıklığına uğratmak istemem. Emredin; gerekirse sizin için canımı vereyim. Bu benim için çok daha kolay... " - " Biliyorum, biliyorum... Peki Cevat bey, kurulda teknikerler var. Onlar size detayları anlatır, ona göre karar verirsiniz. Başka bir nedeniniz de var mı acaba? " - " İzninizle var efendim, ben diplomasiden de hiç anlamam? " - " Kurulda diplomatlar var; diplomasinin inceliklerini, bilgilerini ve işin önemli noktalarını size anlatmakla görevliler. Başka? " - " Doğal olarak, Protokol kurallarından da; ne yapacağımı, nereye oturup ne zaman kalkacağımı şaşırırım bakarsanız oralarda... " - " Gittiğiniz yerdeki diplomatik protokol memurlarımız bu gibi konuları halleder. Siz de hiç uğraşmadan tüm protokol kurallarını geçersiniz. Başka? " - " Hayır yok efendim ama izninizle bir sorum olacak? " - " Sorabilirsiniz Cevat bey " - " Kurulda diplomatların, teknikerlerin, gittiğimiz yerde protokol memurlarının olduğunu söylediniz. Görülen o ki, çok kalabalık bir diplomatik kurul. O halde bana ne gerek var efendim? " - " Cevat ABBAS! Bütün o kalabalığın içinde benim ne istediğimi çok iyi bilen, hatta en iyi bilen bir tek sen varsın. Git, al ve gel! " Cevat Abbas gider, alır ve gelir... Gönderen: Seçkin Kemal ERDEM BAŞÖĞRETMEN Atatürk Yazı devriminden sonra( 1928 ), Atatürk' ün kara tahta
başındaki resmi görülünce,O' na " başöğretmen " denilmeye başlanmıştı.
Aslında,adlandırmada geç kalınmıştı.
Kurtuluş Savaşı' ndan hemen sonra, bir İstanbul gazetecisi kendisine şöyle
bir soru yöneltmişti: BİS Atatürk yanındakilerle birlikte, Cumhuriyet kurulduktan hemen sonra Anadolu' da yurt gezisindedir. Bir mola esnasında rast geldikleri çoban olağanüstü güzellikte çalar kavalını. Çok beğenen ATA alkışlayarak; - " Bis, bis " der. Anlamamış ve Ata' yı tanımayan çobana açıklarlar ve son çaldığı ezgiyi bir daha çalmasını, tekrar etmesini istediğini söylerler. Çoban da artan bir istekle, neşeyle tekrarlar.. Ezgi biter.. Herkes alkışlar. Ata, bir miktar para ile çobanı ödüllendirir. Elindeki paraya bakıp cebine koyan çoban, alkışlamaya başlar; - " Bis, bis " der, zeki gözleriyle Ata' ya. - " Ben " der Atatürk, " İşte bu milletle, bu zekâyla savaşı kazandım. Nicelerini de kazanırım " Gazi Mustafa Kemal Atatürk kurduğu Cumhuriyet ile bir kez daha gurur duyar. Gönderen: Alp ARPAD 19 Rakamının Atatürk' ün hayatındaki yeri
1. 1881'
de 19. yüzyılın bitimine 19 yıl kala doğmuştur.
Albay Reşat KURTULUŞ Savaşı' nın en dramatik sahnesini sanki bir kere daha yaşadık... Büyük Taarruz başlamış, Çiğiltepe' nin mutlaka alınması gerek; gecikiyor. Tepeyi alacak olan birliğin kumandanı Albay Reşat, Atatürk'e kesin zaman bildiriyor: " Yarım saat sonra alınacaktır komutanım! " Albay, yarım saatin dolmasına birkaç dakika kala kumandayı bir başka subaya veriyor, bir kenara çekiliyor, elinde saat bekliyor, yarım saat doluyor, tepede hâlâ düşman var, tabancasını şakağına dayayıp intihar ediyor, birkaç dakika sonra Çiğiltepe alınıyor. Bu olayı Atatürk' ün duyduğu bir sahne var ki! İnsanın kanı donar, gözünden yaşlar boşanır. Gönderen: Seçkin Kemal ERDEM KAÇ MİLYON İngiliz kralı VIII. EDWARD, istanbul' dayken bir aralık Atatürk' e, Türkiye' nin yeni bir savaşta ne kadar asker çıkaracağını sorar; - " Bir milyon " der, Atatürk. - " Şu halde, iki milyon asker " diye karşılık verir EDWARD. - " Hayır! Sadece bir milyon... " diye yineler Atatürk. Kral EDWARD VIII, nazikçe yanıtlar; - " Ben doğru hesap yaptım ekselans... Bir milyon ordunuz, bir milyon da şahsen siz... yekûn, iki milyon eder! " Gönderen: Seçkin Kemal ERDEM
YUNAN BAYRAĞINI
KALDIRIN Biraz ileride yerde bir Yunan bayrağı duruyordu. Eli ile bayrağı işaret ederek şunu söyledi: ' Bir milletin istiklâl alametidir. Düşman da olsa hürmet etmek lazımdır. Bayrağı yerden kaldırınız'... " Gönderen: Seçkin Kemal ERDEM YÖRÜK Makbule ATADAN Mustafa Kemal' i sorularıyla sıkıştırmaktadır. Ağabeyine sorar: - Yörük nedir? Ağabeyi gülümseyerek yanıtlar: - Yürüyen Türk... Gönderen: Alp ARPAD
Sene 1938, 10 Kasım... İstanbul Üniversitesi’ nde saat 9' u 5 geçenin meşum haberi duyulmuş... Bir Alman profesör var Hukuk Fakültesinde, o da duymuş, şaşırmış. Derse girsin mi, girmesin mi bir türlü karar veremiyor. O sırada aklına rektöre müracaat etmek gelir. Kalkar, yanına gider. Aralarında şu konuşma geçer: - Efendim, kararsızım. Acaba ne yapsam? - Sizde böyle büyük bir adam ölünce ne yaparlarsa, onu yapın! İşte o zaman Alman profesör kollarını iki yana sarkıtarak: - Bizde bu kadar büyük bir adam ölmedi ki!
der.
( Yücebaş, Hilmi, Atatürk' ün
Nükteleri - Fıkraları, Hatıraları, İstanbul, Kültür Kitapevi, 1963, Sh. 39 )
MUSTAFA KEMAL PAŞA' NIN ANADOLU' YA GEÇİŞ HİKÂYESİ Mustafa Kemal Paşa Sivas' ta Heyet - i Temsiliye ( Temsilciler Kurulu ) Karargahı' nda, Samsun' a gidişini Kılıç Ali' ye şöyle anlatmıştır ( Ekim 1919 ) : - “ Ben tasarladığım programımı Şişli’ deki evimin bir köşesinde oturarak ve birtakım pestenkerani anasırla görüşerek tatbik edebileceğime kani olmadığım içindir ki doğrudan doğruya milletle temasa gelmek istedim. Cevherini çok alâ bildiğim ve çok sevdiğim milletimizin içinde ve onunla birlikte hareket etmeyi daha faydalı, hatta çok lüzumlu gördüm. Senelerden beri ıstırap içinde bulunan Anadolu’ nun derhal varlığına karışmak elbette ki daha salim bir düşünce idi. Bundan dolayı 3. Ordu Müfettişliğine tayinimi temin ettim ve Seyrisefain' in küçük bir vapuruna binerek karargâhımla birlikte alelacele yola çıktım. Bazı dostlarım bana İngilizlerin yolda gemiyi batırması ihtimali olduğunu söyledikleri halde kulak asmadım, kıymet vermedim. Hareketimiz gecesini, Karadeniz' de büyük bir fırtına içinde geçirdik. Korkunç bir fırtına! Küçük vapur bazen mukavemetini kaybediyor, sulara dalıp gidecekmiş tesirini veriyordu. Bir aralık kaptan köprüsüne çıktım. Kaptana " Nasıl bir rota takip ediyorsunuz " diye sordum. Kaptan bana, “ Muntazam bir rota takip etmek imkânı yok. Allah' a sığındık, gidiyoruz! " deyince: - Niçin böyle gidiyoruz diye sordum. Kaptan: - Paşam, hareket için iki gün evvel emir verdiler. Gemiyi gözden geçirdim. Birçok noksanları vardır. Kalkamam dedim. Fakat kimseye dinletemedim. Pusulası yok, paraketesi bozuk. Bu vaziyette rota mevzubahis olabilir mi? Cevabını verdi. Paşa bize bunları anlattıktan sonra şunları ilave etti: - Bizi böyle bir gemi ile yola çıkarmak
bir cinayetti ve muhakkak bir ölüme göndermekti. İstanbul' daki
temaslarımdan, gizli faaliyetlerimden ürken, endişeye düşen Ferit Paşa hiç
şüphesiz ki bu cinayeti bilerek irtikâp etmiştir. " Hakikaten paşa bu görüşünde yerden göğe
haklıydı. Nitekim Samsun' a ayak basar basmaz kendisine verilen
telgraflarda bazı talimat olarak tekrar dönmek üzere İstanbul' a bir an
evvel avdeti isteniyordu. Hatta bir bakımdan geminin rota takip etmeyişi,
pusulasız oluşu hayırlı olmuştu. Çünkü geminin ya yedeğe alınıp
getirilmesine, yahut batırılmasına memur edilen bir İngiliz torpidosu sırf
muntazam bir rota takip edilmemesi yüzünden gemi ile karşılaşamamış, izini
kaybederek vazifesini yapamamıştı. Mustafa Kemal Paşa İstanbul' dan Anadolu' ya
geçişini bize anlatırken gözleri parlayarak bütün heybetiyle memleket için
yegâne kurtuluş çaresinin milli birliğin muhafazası olduğunu ve içinde
yaşanılan felâketlere bu birlikte mukavemet edilerek milletin ancak bu
sayede kurtulabileceğini, milletle beraber behemehal ve mutlaka bu gayeye
varacağı kanaatini izhar ediyordu."
(Erendil, Muzaffer, İlginç Olaylar Ve
Anektodlarla Atatürk, Ankara, Gn. Kur. Basımevi, 1988, Sh. 9-10)
Gönderen:
Seçkin Kemal ERDEM
İstanbul'un işgal günleri; başta General Harrington olmak üzere bir kısım işgal kumandanları Pera Palas Salonu’ nun bir köşesinde otururlar. Mustafa Kemal nedense dikkatlerini çeker. Kim olduğunu soruşturdular. Mustafa Kemal denir. Onlar için Mustafa Kemal Birinci Dünya Savaşı’ nın en ünlü şahsiyetlerinden biridir. Yabancı dillerde Çanakkale Harpleri’ nden bahseden ve daima Mustafa Kemal' in isminde düğümlenen kitaplar, yazılar, o zaman bile bir kitaplığı doldururdu. Kendisine haber göndererek masalarına davet ederler. Ama Mustafa Kemal' in cevabı hem nazik, hem kesindir: - Burada ev sahibi olan biziz. Kendileri
misafirdirler. Onların bu masaya gelmeleri gerekir.
( Olaylar Ve Atatürk, Ankara, T. S. K.
Mehmetçik Vakfı Yayını, Gn. Kur. Basımevi, 1984, Sh. 68-69 )
Dumlupınar savaşı kazanılmıştır. Düşman askerleri geri çekilmektedir. Afyonkarahisar hatları çözülünce birkaç yunan esiri geceleyin Mustafa Kemal’ in çadırına getirilmişti. Bunlardan biri zafer kazanmış kumandanın doğup büyümüş olduğu Selânik’ ten gelmişti. Yüzü kendisine yabancı gelmemişti. Üniformasında hiç bir işaret yoktu. Mustafa Kemal’ e sordu: - Binbaşı mısınız? - Hayır. - Kaymakam mı? - Hayır. - Miralay mı? - Hayır. - Ferik mi? - Hayır. - Peki nesiniz o halde? - Ben mareşal ve Türk Orduları Başkumandanı' yım. Şaşkınlıktan ağzı açık kalan Yunan, kekeler: - Ben başkumandanın savaş hattına bu kadar
yakın bir yerde dolaşmasını işitmiş değilim de... ( Olaylar Ve Atatürk, Sh. 67-68 )
Gönderen:
Seçkin Kemal ERDEM
Antalya' ya gidiş Yozgat' tan dönüş, kar,
kış... Çankaya Köşkü' nün rahat ve sıcak salonlarına
dönüşte Mustafa Kemal çevresindekilere şu hikâyeyi anlatır: " Biz Harbiye' de öğrenciyken, okulun
sobaları yanmazdı. Bütün kış, titreşir dururduk. Nihayet bir gün
arkadaşlar beni müdüre çıkmak için seçtiler. Müdür Zülüflü İsmail Paşa
adında bir saray adamı idi. Müsaade aldık, huzura çıktık; önce Padişah' a
sonra müdüre dualarımızı arz ettik. Nihayet, maksada geldik, işi anlatmak
istedik. Ama müdür, daha ilk cümlelerde kükredi: ne soğuğu be nankörler!
Padişah nimeti gözünüze dizinize dursun. Görmüyor musunuz? Sobalar nasıl
gürül gürül yanıyor. Defolun buradan! Gerçekten, müdürün sobası gürül
gürül yanıyordu. Müdür, buram buram terliyordu, sıcaktan, göğsünü bağrını
açmıştı ve zannediyordu ki, bütün okulun sobaları da böyle yanar...
Çocuklar, biz bu Çankaya köşkünde, bazen, galiba bu Zülüflü İsmail Paşa
gibi kendimizi anlatıyoruz... " İşte Mustafa Kemal sadece gerçekçi değil,
öz eleştiriden çekinmeyen açık sözlü bir gerçekçi idi. Zaman zaman gerçekten, kendini çevresinde
esen havaya kaptırmayan lider yoktur. Bütün liderlerin yaşamlarında bir an
gelir ki, liderle gerçeklerin arasına, her liderin bilinç altında yaşayan
beşeri iç güdülerinin hatta beşeri zaaflarının perdesi girebilir. Ama
gerçek lider odur ki, yapay olan, iğreti olan perdenin arkasında kalmaz ve
eriyip gitmez.
(Olaylar Ve Atatürk, Sh. 39) Gönderen:
Seçkin Kemal ERDEM
Dil kurultayı toplanmak üzereydi. Kurultayı hazırlayanların ricası üzerine, Hüseyin Cahit de dil davasına dair fikirlerini, mütalaalarını yazmış göndermişti. Fakat bu fikirler aşırı kurultaycıların düşüncelerine uymuyordu. Hüseyin Cahit, öteden beri olduğu gibi Türkçeyi sadeleştirmek ve konuşma diline yaklaştırmak gibi, özelleştirme zorlamalarına, hele konuşma dili kelimelerine dokunulmasına taraftar değildi. Hüseyin Cahit' in bu yazısını Atatürk' e de okuyan kurultaycılar zaten bir takım siyasi sebeplerle aralarının açık olduğunu fırsat bilerek. - “ İşte dil davasını baltalıyor. Dil meselesine askerlerin karışmaya hakkı yoktur!..." diyor, şeklinde kışkırtıcı telkinlerde bulunmuşlardı. Bunun üzerine Atatürk, kurultaycılarla, Hüseyin Cahit' in karşılaştırılmalarını ve büyük toplantıda, iki tarafında, davalarını savunmalarını istemişti. Ve o gün, kurultaycıların, Hüseyin Cahit karşısında bocaladıklarını gören Atatürk, bizzat kendisinin de benimsediği davanın sarsılır gibi olduğunu görünce, Dolmabahçe sarayının bir odasında hasta yatmakta olan en kuvvetli taraftarlarından, meşhur dilci Samih Rıfat' ı çağırtarak: " bütün kuvvetini toplayıp, cevap vermesini " rica etmiştir. Samih Rıfat da, kendine has kuvvetli belagati ve olanca kuvvetiyle davayı müdafaa etmiş, kurultaycılarda, mütemadiyen alkışlayarak, işin sonunu getirdiklerini kanaat ederek toplantı sonunda da Atatürk' e: - “ Paşam, Hüseyin Cahit işte bu gün bitti. Artık öldü. Davayı kaybetti!... " diye sevinçlerini izhar etmişlerse de, Atatürk' ün hiç bir sesi çıkmamıştı. Ancak, biraz sonra, kendi aralarında toplandıkları zaman, Atatürk, duvardaki karatahtayı göstererek kurultaycılara hitapla şöyle demişti: - Hüseyin Cahit Bey ne yaptı, biliyor
musunuz? Nasıl sınıfta hoca karatahta üzerine bir şeyler yazar, sonra
onları silgiyle siler... İşte, hepimizi böyle silgiden geçirdi!... Atatürk yenilmeyi hiç sevmeyen bir insandı.
Fakat, doğru karşısında, eğrinin yenilmeye mahkûm olduğunu kabul ederdi.
Hatta yenen hasmı olsa bile...
( Nükte Ve Fıkralarla Atatürk, Sh. 75-76 )
Atatürk Anafartalar ve Arıburnu zaferlerinden sonra İstanbul'a gelmişti. Ata, Hariciye Nazırını (Dışişleri Bakanı) ziyaret ederek son durum hakkında konuşmak, mütelalarını bildirmek istiyordu. Nezaret binasına gelerek nazır beye haber gönderdi. - Beklesinler... Buyrulmuş Atatürk bir hayli beklemiş. Bir aralık kendisinden sonra gelenlerin de kabul edildiklerini farkedince müsteşar muavinine: - Beyefendi hazretleri galiba beni unuttular, demiş. Müsteşar muavini tekrar içeri girerek Mustafa Kemal'i hatırlatmış ve yine: - Beklesinler, cevabını almış. Atatürk ikinci "beklesinler" üzerine dayanamamış ve muavine: - Sizin nazırınız bütün zamanlarını hep böyle manasız ziyaretler kabul ederek mi geçirir? Muavin tabii buna bir cevap verememiş, biraz sonra başka bir mevzu açılmış ve konuşmaya başlamışlar. Mevzunun en hareketli anında salon kapısı açılarak bir hademe: - Mustafa Kemal Bey buyursunlar deyince, Atatürk: Nedir o? diye sormuş. Nazır beyefendinin kabul edeceğini söylemiş. Mustafa Kemal hademeye: - Beklesinler... Diyerek dönmüş. Muavin ile olan muhaveresine devam etmiş. (İlginç Olaylar Ve Anekdotlarla Atatürk, Sh. 122) Gönderen: Seçkin Kemal ERDEM Bir gün, Atatürk'ten Türk askeri hakkında ne düşün düğünü sormuşlar: - Durun size bir hikaye anlatayım, dedi. Orduları kumandanı idim. Liman van Sanders Paşa da o sırada kıtalarımızı teftişe gelmişti. Hastaneden yeni çıkmış bazı askeri de her nasılsa bölüklerin arasına karıştırmışlar van Sanders: - Canım böyle adamları ne diye buraya gönderiyorlar? diye söylenerek hasta ve cılız neferi göğsünden itti. Mehmetçik derhal yere yuvarlandı. Alman generali davasını ispat etmiş olmanın gururu içinde: - İşte gördünüz ya, dedi düşmek için bahane arıyormuş! Oracıkta van Sanders'e bir azizlik yapmak aklıma geldi neferin yanına sokularak; - Ne kof şeymişsin sen... Dedim. Dikkat etsene seni yere yuvarlayan adam bizden değildi. Ne diye karşı durmadın? Şimdi tekrar yanına gelirse, sıkı dur. Gücün yetiyorsa bir kakma da sen ona vur. Sonra van Sanders'e dönerek: - Sizin takatsiz sandığınız nefer boş bulunduğu için yere yıkılmış. Türk askeri amir karşısında, dünyanın en uysal insanı olur. Kendisine söyleyin:"hele gelsin bak bir daha beni yere yıkabilir mi?" diyor. Van Sanders askerlerle şakalaşmasını severdi. Gülerek aynı askerin yanına geldi. Fakat eliyle dokunur dokunmaz o mecalsiz Mehmet’ten öyle bir kakma yedi ki, derhal sırt üstü yuvarlandı. Van Sanders, Mehmetçik'in bu mukabelerine hiddet etmemiş bilakis Türk neferine karşı olan hayranlığı artmıştı. O kadar ki yerden kalkınca ilk işi gidip hasta Türk neferinin elini sıkmak oldu. Atatürk: - İşte Türk askeri budur!diyerek sözlerini bitirmişti. (Olaylar Ve Atatürk, Sh. 70-71) Gönderen: Seçkin Kemal ERDEM 1923 senesinin martının onbeşinci pazar günüydü. Atatürk, Adana istasyonunda trenden inmiş;sağı solu dolduran halkın coşkun alkışları:" yaşa, varol!" sesleri arasında yaya olarak şehre gidiyordu. Yarı yolda karalar giymiş bir kadın, kalabalığı göze çarptı;sonra onların arasından ikişer levha taşıyan dört genç kız çıktı; Atatürk’ün önünde durdular, arkalarında bir kız daha göründü ve önüne geçti. Hıçkırıklar, iniltiler ve yalvarışlarla dolu bir nutuk söylemeye başladı. Bu genç kızın şahsın da henüz esir bulunan İskenderunlu Antakya’nın Türk olan bütün halkı; “bizi de kurtar!”diye yalvarıyordu. Herkesin gözleri yaşarmıştı; hıçkırıklarını tutamayanlar vardı. Atatürk'ün de gözleri nemliydi ve başı eğilmiş gibiydi. Genç kızın nutku bitince, anlı yükseldi; mavi gözlerinde ve pembe yüzünden bir çelik parıltısı görüldü. Her kelimesi üzerinde kuvvetle durarak: - Kırk asırlık Türk yurdu yabancı elinde kalamaz! dedi. On altı yıl sonra Hatay davasının en heyecanlı günlerinde hasta ve bitkin olmasına, mutlak istirahat tavsiyesine rağmen, Hatay’a yakın olmak için tekrar Adana'ya gitti. Dört saat ayakta durmak ve çalışmak gibi olağanüstü metanet gösterdi. Hatay kurtuldu, fakat Atatürk'ü kaybettik. İsmail Habib bu bahsi şöyle bitirir: "Hatay, Hatay!... Seni kurtaran aynı zamanda senin şehidin oldu. " (Nükte Ve Fıkralarla Atatürk, Sh. 97-98) Gönderen: Seçkin Kemal ERDEM NEYE LAYIKSIN!... Atatürk'ün Adana'da Hatay için: - Kırkasırlık Türk yurdu yabancı elinde kalamaz! Demesinden iki gün sonraydı. Mersin'de istasyondan şehrin içine doğru yavaş gidiyordu. Yolun üstüne siyahlar giyinmiş ve ellerinde büyük bir levha tutan bir kaç genç kız çıktı. Levhada şu yazı vardı: "Suriye hemşehrinizi de kurtarın!" Suriye, ancak din kardeşi olan bir milletin vatanıydı. Türkiye’yse artık dinci değil, milliyetçi bir devletti. Suriye içinde, bütün esir yurtlar için olduğu gibi, kurtuluş dilerdi. Lakin kurtarmaya kalkmak fuzili olurdu. Etrafta hıçkırıklar ve göz yaşları yoktu; Atatürk'ün de gözleri ıslanmış değildi. Suriyelilerin 1. Dünya Savaşı’nda Türk düşmanlarıyla birleştiklerini, Türk ordusunu arkadan vurmaya çabaladıklarını, belki ihanet ettikleri için ihanete uğradıklarını düşünüyordu. - Her millet, layık olduğu yaşayışa erer!.. dedi ve yürüyüp gitti. (Nükte Ve Fıkralarla Atatürk, Sh. 98) Bir gün bir köylü Atatürk’ün orman çiftliği hudutları içindeki bir tarlayı, kendi tarlasıymış gibi sürüyordu. Onu gördüler. İhtar ettiler, dinletemediler. Bunun üzerine Atatürk’e söylediler. Atatürk teftişe çıktığı zaman o tarafa gitti. Yanındakiler toprağı sürmekte olan köylüyü göstererek: - İşte budur! dediler. Atatürk yavaş yavaş ona doğru yürüdü. Yaklaşınca sordu: - Burada ne yapıyorsun? Köylü gülümsüyordu. Son derece sevip saydığımız, fakat asla korkmadığımız bir insan karşısında nasıl durursak köylü de öyle duruyordu. Sakin bir sesle cevap verdi: - Tarlayı sürüyorum. - İyi ama, bu tarla senin midir? - Değildir. - Kimindir? - Atatürk'ündür!. Köylü bu cevabı vermekle suçu kabul etmiş oluyordu. Bu itibarla dava kaybolmuş demekti. Atatürk, kendi toprağına tecavüz edildiği için değil, haksızlık yapıldığı için sertlendi ve sordu: - İyi ama, sen başkasının toprağını ona sormadan ve izin alınmadan sürülüp ekilmeyeceğini bilmiyor musun? Köylü hiç telaş etmiyordu. Aynı sükunetle dedi ki: - Biliyorum, fakat benim bu tarlayı sürüp ekmeye hakkım vardır! Atatürk'ün kaşları çatıldı ve büyük bir merak ve hayretle ona sordu: - Bu hakkı nereden alıyorsun? - Çok basit... Atatürk bizim babamız değil mi? İnsan babasının tarlasını sürüp ekerse kabahat mi işlemiş olur? Atatürk'ün yüzünde takdir ve sevgi duygularının en coşkununu anlatan engin bir gülümseme oldu, köylünün sırtını okşadı ve; - Haklısın!.. diyerek uzaklaştı. (Nükte Ve Fıkralarla Atatürk, Sh. 99-100) Atatürk'e ihanet edenler, o'nun birçok konuları içki sofrasında hallettiğini iddia ederler. Yalnız aşağıda nakledeceğim olay bile bu düşüncenin ne kadar yanlış olduğunu ispata yeter: "Habeşistan savaşının başlamasından önce, İtalya'nın Rodos'a askeri yığınakta bulunduğu günlerdeydi. Bir akşam yine Atatürk’ün sofrasına çağrılanlar onu ayakta ve balkonda gezinmekte buldular. - Tevfik Rüştü nerede? - Ankara Palas'ta, bazı sefirlere bir ziyafet veriyor. - Biz de oraya gitsek olmaz mı? Etrafındakiler beyhude Atatürk'ü buna protokolün müsait olmadığına inandırmaya gayret ediyorlar. Fakat, o'nun kesin karar verdiği bir konudan geriye çevirmek kimsenin haddi değildir. Otomobiller, Ankara Palas'a vardığı zaman Atatürk’ün otelin merdivenlerini sallana sallana ve yanındakilerin yardımı ile çıktığını görenler hayret ettiler. Çünkü Çankaya’da Atatürk’ün bir yudum bile içmediğini herkes biliyordu. Sefire ziyafet verilen salona giren Atatürk, Arnavutluk Sefiri, Asaf Bey’in yakınında ve giriş çıkış kapısını iyi görebilecek bir yere oturuyor. O dakikadan itibaren salondan içeri ve dışarı kimsenin geçmesi mümkün değildir. Şimdi konuşulanları takip edelim: Atatürk: - Asaf Bey, gazetelerde bir takım resimler görüyorum, Arnavutlukla operet mi oynanıyor? diyor. Bu sözleriyle o zamanlar yeni kral olan Zogo'nun sorguçlu resimlerini kastettiğini anlamakta gecikme yen sefir ne söyleyeceğini şaşırıyor. Atatürk devam ediyor: - Cumhuriyetten ne zarar görüldü ki, Arnavutluk'ta krallık ilan edildi? Hem, takip edilen politika da tehlikelidir. İtalya'nın Arnavutluk’u Balkanlar’da bir basamak yapması ihtimalden uzak değildir. Bunu duyan İtalyan Sefiri, mücadeleye kalkınca Ata: - Haber aldığıma göre, Roma'da bazı öğrenciler sefaretimizin önünde mümayiş yapmışlar. Antalya'yı istemişler. Antalya sigara paketimidir ki, sefir cebinden çıkarıp atsın. Antalya buradadır. Buyurun alın!... Hem benim bir teklifim var. Eğer hakikaten böyle bir şey düşünülüyorsa Mussolini cenaplarına müsaade edelim. Antalya'ya asker çıkarsınlar. Bütün çıkarma tamam olunca savaşırız. Mağlup olan hakkına razı olur. Sefir atılıyor: - Ekselans bu bir savaş ilanımıdır? Ata: - Hayır, diyor. Ben burada bir fert olarak konuşuyorum. Türkiye savaş ilanı ancak büyük millet meclisi dahilindedir. Fakat unutmayınız ki, gerektiği zaman Büyük Meclis Türk Milleti’nin hissiyatını tercüman olmakta gecikmez. Konuşmasının bu hali olması üzerine, İsmet Paşa'ya telefon edilir ve Ankara Palas'a çağrılır. Atatürk de bunu haber alınca etrafındakilere: - Hükümet geliyor, biz gidelim! diyerek Ankara Palas'ı terk eder. - Çankaya'ya dönüldüğü zaman herkes Atatürk'ün gayet normal olduğunu hayretler içinde seyrederken Ata: - Artık İtalya ile savaş tehlikesi yok. Rodos'a yapılan yığınak Habeşistan'a dönecektir! Hakikaten kısa bir süre sonra Habeşistan savaşı başladı. (Nükte Ve Fıkralarla Atattürk, Sh. 308-309-310 ) Mustafa Kemal Arıburnu kumandanıdır. İngilizler Anafartalar'a çıkmışlardı. Vaziyet buhranlı ve çok tehlikeli idi. Mustafa Kemal, Başkumandan Vekili Enver Paşa'ya doğrudan doğruya müracaata mecbur kalıyor. Kendisini tatmin eden cevap alamıyor. O sırada karargahı Yalova' da bulunan Liman von Sanders Paşa telefonla Mustafa Kemal’i arıyor. Muhavereye delalet eden Erkan-ı Harbiye Reisi Kazım Bey'dir. Liman von Sanders'in sorduğu sual şudur: - Vaziyeti nasıl görüyorsunuz, nasıl bir tedbir-i tasarruf ediyorsunuz? - Vaziyeti nasıl gördüğünüzü çoktan size iblağ etmiştim. Tedbire gelince:bu dakikaya kadar çok müsait tedbirler vardı. Fakat bu dakikada bir tek tedbir kalmıştır. Liman von Sanders Paşa soruyor: - O tedbir nedir? Cevap katidir: - Bütün kumanda ettiğimiz kuvvetleri tahtı emrine veriniz. Tedbir budur. Cevap müstehzidir: - Çok gelmez mi? - Az gelir, Ve telefon kapanıyor. Pek kısa bir zaman sonra hadiseler, Liman von Sanders Paşa'yı kumanda ettiği kuvvetleri Mustafa Kemal'in emri altında vermeye mecbur etmiştir. (İlginç Olaylar Ve Anektodlarla Atatürk, Sh. 162) MUSTAFA KEMAL PAŞA VE YUNAN KUVVETLERİ KOMUTAN TRİKOPİS Bütün bu taarruz esnasında Gazi'nin yanında bulunan arkadaşlar, Yunan Kuvvetleri Komutanı General Trikopis'in başkumandan çadırına nasıl getirildiğini şöyle anlattılar. Trikopis, diğer esir kolordu ve fırka (tümen) kumandanları ile birlikte Gazi'nin huzuruna çıkarıldıkları vakit, hepsi çok heyecanlı ve bitkin halde imişler. Gazi, bunları oturtmuş, kendilerini teselli için bu gibi malubiyetlerin tarihte misalleri olduğunu, sevk ve idarede vazifesini bi hakkın yapmış iseler vicdanen müsterih olabileceklerini söylediği zaman Trikopis: - “Askeri vazifemi tamamen yaptığıma eminim. Fakat asıl vazifemi maalesef yapamadım." diye intahar edemediğini anlatmak isterken Gazi: - “O size ait bir düşüncedir." diye sözünü kesmiş ve harita üzerinde: - “Şurada bir fırkanız vardı. Niçin onu şuraya almadınız. Filan yerdeki kuvvetlerinizi falan yere süreydiniz daha iyi olmaz mıydı?" gibi bazı tenkitler yapmış, Trikopis: - “Ben öyle hareket etmek için emir verdim. Fakat (yanındaki kolordu komutanını gösterirken) bu yapamadı!" demiş. Bu görüşmeler olurken esir fırka kumandanı yavaşça yanında bulunan zabitlerimizden birine: - “Bizim ile konuşan bu general kimdir?" diye sormuş zabit: - “Başkumandan Mustafa Kemal" deyince adam hayrete düşmüş: - “Şimdi anladım biz niçin mağlup olduk! Bizim başkumandan İzmir'de vapurda oturuyordu!" diyerek derdini dökmüş. (İlginç Olaylar Ve Anektodlarla Atatürk Sh. 43) Atatürk, sık sık memleketi dolaşan bir liderdi. Çiftçi ile konuşur; işçi, sanatkar, esnaf ile konuşur. Memleketin derdini arar bulur. Meclise getirir, milletvekillerinden, bakanlardan hesap sorardı. İşte böyle yurt gezilerinden birinde orta Anadolu’da tarlasında çift süren bir çiftçi ile karşılaşmıştır. - Kolay gele, bereketli ola ağa. - Allah razı olsun bey. - Hayrola ağa, öküzün teki ne oldu? - Devlete borcumuz vardı bey, icra kapımızı çalınca çaresiz kaldık, koca öküzü satıp borcumuzu ödedik. - "Sağlık olsun ağa" diyerek konuşmasını kısa kesmiştir. Çiftçinin adı Halil Ağa idi. Atatürk'ün yanındakiler, İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, Salih Bozok, Kılıç Ali, Husrev Gerede, Emir Subayı Resuhi Bey, daha bir kaç yakını vardı. Yürüyorlardı. Atatürk düşünceli idi. Salih Bozok'u yanına çağırdı. Salih, yarın sabah git Halil Ağayı bul, bana getir. Benim kim olduğumu sorarsa, bizim bey seni bir kahve içmeye çağırıyor de. Ertesi gün; Salih Bozok Halil Ağayı bulmuş, yanına getirmiştir. Atatürk ayağa kalkarak; “Buyur Halil Ağa” deyip bir sandalye göstermiştir. Zamanın başbakanı İsmet İnönü de salonda bulunuyordu ve olanlardan habersizdi. Atatürk Halil Ağaya dönerek; "Halil Ağa, anlat şu vergi işini bir daha" demişti. Halil Ağa, vergi borcunu, icrayı, satılan öküzünü tekrar anlattı. Atatürk kaşlarını çatarak İsmet Paşa ve Şükrü Kaya'ya dönerek; "Arkadaşlar, biz İstiklal Savaşı'nı Halil Ağa’nın öküzünü icra yoluyla satalım diye yapmadık. Bu memlekette adaleti, vatandaşı böyle mi koruyacağız. Gerekirse vergi borcu ertelenebilir. Köylünün çift sürdüğü öküzü elinden alınmaz. " Halil Ağa "Sen Atatürk paşamsın galiba, beni bağışla, kusur ettim" diye yalvaracak oldu. "Sana güle güle Halil Ağa, sen bizim gözümüzü açtın" diye Halil Ağa’yı ayakta uğurlamıştı. Atatürk Türk köylüsünün borcu konusunda çok titiz davranmıştır. Olaylar Ve Atatürk, Sh 41-42 Bir akşam, uzun müddet didişen, uğraşan iki erden birisinin yüzünü sildiği mendil gözüne ilişmişti. Bu işlemeli ve göz alıcı yağlığı isteyerek sordu. - Bunu nereden aldın ? Bu ani soru karşısında şaşıran kahraman Türk çocuğu, sıkılarak cevap verdi : - Yavuklum gönderdi, Atam ! Büyük kayıplar karşısında bile ağladığı görülmeyen, acı duygularını içinde gizleyen büyük şef, bilmem neden, o anda sarsılmıştı; dolan mavi gözlerinden iri damlalı yaşlar dökülüyordu. Erin, demin yüzünden akan terleri sildiği bu mendile o da göz yaşlarını silmiştir. Olaylar Ve Atatürk, Sh 56 Hacer Nine yine bunalmıştı. İçi içine sığmıyordu. Beş gözlü evinin içi yine birkaç gündür zindan kesilmişti. Düşündükçe yüreği yerinden kopuyordu. Yetmiş yaşındaki bu kimsesizlik ona büsbütün koymuştu. Kocasını Yemen'de kaybetmişti. Bir oğlu balkanlarda, ikisi de çöllerde kalmıştı. Bir gelini ile üç torunu vardı. Gelini hastalıktan öldü, torunlarının biri de büyük muharebede şehit düştü. Birisi İkinci İnönü'den dönmedi. En son torununu da Sakarya'ya gönderdi. Bir gün haber aldık ki en son delikanlısı da Duatepe Muharebesi’nde öteki ağalarının yanına göçüp gitmişti. Çok ağladı. Fakat “Sakarya kazanıldı” haberi gelince ağlaması durdu, gülmeye başladı. Ondan sonra vakit vakit böyle bunalırdı. Ve her bunalışında çarıklarını çeker, değneğini alır, Ankara'nın yolunu tutardı. Bu sefer de öyle yaptı. Saatlerce yürüdükten sonra ikindide Ankara'ya geldi, doğruca gitti, Büyük Millet Meclisi'nin kapısı önünde durup çömeldi. Aradan biraz vakit geçti, sordular:" - Nine ne istiyorsun? - Hiç, hiç bir şey. " - Ya neden burada duruyorsun? - Onun gözlerini görmek için çıkmasını bekliyorum. - O dediğin kim? - Gazi Paşa. Sonunda hikayesini anlattı, sonunda dedi ki; - İşte böyle, ara sıra çok bunaldıkça buraya gelirim. O Millet Meclisi'nden çıkarken gözlerine bakarım. Mavi bebeklerinde bütün ölenlerimin gözlerini görür gibi olurum. Sonra içime bir ferahlık dolar, kalkar köyüme giderim. İşte siperlerde evlat, torun gömmüş Türk Ninesi buna derler. Atatürk'ün Nükteleri-Fıkraları-Hatıraları, Sh 29-30 Neşeli bulunduğu bir zamanı seçerek: - Paşam... Demiştim, şu danıştıklarının içinde bazen öyleleri var ki, şaşırıyorum. Bunların mütalalarına nasıl olsa sonunda iştirak etmeyeceksin. Kararını önceden vermiş olduğun da malum... O hal de, ne diye onları birer birer çağırıp karşısında söyletirsin? Atatürk, yüzüne alaycı bir eda ile bakıp şu cevabı vermişti: - Bazen hiç umulmadık adamdan ben çok şeyler öğrenmişimdir; hiç bi kanaatı hakir (değersiz) görmemek lazımdır. Neticede, kendi fikrimi bile edecek olsam, herkesi ayrı ayrı dinlemekten zevk alırım. Olaylar Ve Atatürk Sh 58 Bir tarihte Eskişehir’i ziyaretinde; yakın köylerde gezinti yaparken, asırlık çınarların gölgesine sığınmış bir köy kahvesi önünde otomobili durdurdu. Salih Bozok'a; - Bu çınarları hatırlıyorum... Dedi; zaferden sonra bir gün yolum düşmüştü!... Eski hatıraları bir an tekrar yaşatmak için; araba dan inip, büyük bir tevazuuyla köy kahvesinin harap iskemlesine oturdu. Biraz sonra kahveci ona, köyünün yegane ikramı olan ayranı temiz bardaklar içinde getirince “Gazi” pek memnun oldu. Yaşlı kahveciye sordu: - Adın ne?... - Yusuf!... - Buralarda geçmiş harbi hatırlar mısın?... - Nasıl hatırlamam, paşam?... Maiyetinde çavuştum!... - Maiyetimde mi... Bütün kuvvetlerin baş kumandanı değil miydin, paşam!... Hep emrinde savaştık. Büyük kurtarıcı zeki köylüyü takdir etmişti. Aferin; Gazi Yusuf Çavuş!... deyince, eski asker el buğuladı: - Estağfurullah, paşam!... Gazi sizsiniz!... - Rütbe başka... Fakat harpten dönmüş iki asker olmamız sıfatıyla ikimiz de "Gazi"yiz!... Ve tepside duran ayran bardaklarından birini bizzat eliyle çavuşa vermek lütfünü göstererek, ilave etti: - Şerefine Gazi Yusuf Çavuş!... - Şerefte daim ol paşam!... Ağlamaktan ayranı içemeyen kahveciye, o zamanın çok parası olan bir yüzlük verip gülümsedi: - Allahaısmarladık, silah arkadaşım!... Atatürk’ün Nükteleri-Fıkraları-Hatıraları, Sh 50-51 KONYA İSYANINDA Konya İsyanı'nı müteakip Konya'ya gelen Atatürk sinirli ve üzgündü. Şehrin ileri gelenleriyle belediye salonunda konuşurken elindeki yanar sigarayı bir aralık iki parmağı arasına almış ve ateşi parmakları arasında ezerek söndürmüş ve şöyle demişti: Ateş nerede çıkarsa çıksın, iki parmağımın arasında böyle ezeceğim!... Nükte Ve Fıkralarla Atatürk, Sh 41 Bir gece Atatürk Ada'da yat kulübünde konuşurken, yanındakilerden birinin sportmen olduğunu anladı. Ona şu suali sordu: - Spor nedir? Muhatabı, sporu herkesin bildiği gibi tarif etti. Gazi dedi ki: - “Bana daha açık, bariz bir tarif bulabilir misiniz?" Belki en güzel cevabı bulabilmek için düşünen sportmenin ufak bir tevakkufu üzerine Gazi şu hatırasını anlattı: "Arıburnu Kumandanı idim, iki tarafın ateş hatları arasında elli altmış metre mesafe vardı. Birbirine en yakın hatlar arasında dolaşan Türk ve İngiliz keşşaflarından ikisi gecenin kara kesafeti içinde ellerindeki uzun silahları istimal edemeyecek kadar burun buruna temas etmişler. Her iki cesur keşşaf, silahlarını atmışlar doğrudan doğruya birbirini boğazlamak için ellerini kullanmak zaruretini hissetmişler. İngiliz keşşaf yumruklarını sıkmış, boks denilen idmanı, Türk neferinin vücut ve kalbi üzerinde tatbik etmeye başlamış. Bu mahirene yumruk idmanını bilmeyen Türk neferi kalbine maddeten; vicdanına manen vurulan darbelerin tesiri altında iki elinin ötekinin boğazına uzatmış, var kuvvetiyle düşmanın gırtlağını yakalamış. Düşman neferinin boğazı iki demir pençesinin mengenesinde sıkışınca bizim nefer, boks darbelerinin iptida hafiflediğini biraz sonra zail olduğunu görmüş. Nefer, esirini sürükleyerek benim yanıma getirdi. Gece yarısından sonra idi. Evvela düşman neferini isticap ettim. - Ne oldu? Sen niçin buralara kadar geldin? - Spor, cevabını verdi. Bizimkine sordum: - Nasıl oldu? Nefer, esirin verdiği ilmi cevabı anlamamış olmaktan korkarak: - Bilmiyorum, dedi. Ben birinci ilmi ve fenni değil, ikincinin cehilden ziyade edep ve terbiyesi üzerinde fazla durmadım. - Sen sportmen misin? - Evet, çok iyi... - Bizim neferi nasıl buldun? - Bilmiyor dedi. Türk neferine döndüm: - İşitiyor musun, senin için bilmiyor, cahildir, dedi. Kısaca; - Huzurumuza getirdim efendim, cevabını verdi. Gazi devam etti: - Ben spor nedir, diye sorulursa vereceğim cevap şudur: - "Spor; vatanın, milletin ali menfaatlerine tecavüz edenleri gırtlağından yakalayıp memleket ve millet hadimlerinin huzuruna getirebilmek kabiliyeti maddiye ve maneviyesidir. " Atatürk'ün Nükteleri-Fıkraları-Hatıraları, Sh 51-52 Atatürk, Osmanlı Padişahları arasında Yıldırım ve Beyazıt, Fatih, Yavuz, IV. Murat'ı beğenirdi. Sadrazamlar arasında da Alemdar Mustafa Paşa'ya kızardı: - Biraz kültürü olsaydı Cumhuriyeti ilan ederdi!.. derdi. - Büyük Reşit Paşa'nın kültürü, Alemdar Mustafa Paşa'nın kültürü birleşebilseydi, ben tarihe başka bir görevle girerdim, demişti. Nükte Ve Fıkralarla Atatürk, Sh 321-322 Muallimler Ankara'da bir içtima yapmışlar, içtimaa iki üç muallim hanım da iştirak ederek salonda ayrı bir yere oturmuşlardı. Muallim hanımların içtimaa gitmelerini hoş görmeyen Meclis'in sarıklıları Gazi'ye şikayete gidiyorlar. Gazi kızarak: - "Kimmiş Muallimler Cemiyeti Reisi? Çağırın onu!" Ve Mazhar Müfit birkaç dakika sonra içeri girince gürleyen bir sesle çıkışıyor: - “Siz Muallimler içtimamda ne yapmışsınız? Ne ayıp şey bu?" Mazhar Müfit şaşakalır. Gazi'den bu hareket mi beklenirdi? Sarıklılar muzaffer bir besaretle gülüyor. Sarıklılar neşe içinde Gazi'nin sesi hep aynı tonda devam ediyor. - "Olur şey değil olur şey değil!" Mazhar Müfit hala ayakta ve hala ne diyeceğini şaşırmış bir halde cevap vermeye çalışıyor: - "Efendim vallahi..." - "Bırak bırak ben hepsini biliyorum; içtimaa Muallime Hanımlar’ıda çağırdınız. Fakat onları niye ayrı sıralara oturttunuz? Sizin kendinize mi itimadınız yok, Türk hanımının faziletine mi ? Bir daha öyle ayrılık gayrılık görmeyeyim, anladınız mı ? Atatürk'ün Nükteleri-Fıkraları-Hatıraları Sh 59 PEYNİR, ZEYTİN, SOĞAN VE KURU EKMEK Mustafa Kemal Paşa, Erzurum ve Sivas Kongreleri’ne katılan arkadaşlarıyla birlikte ciddi para sıkıntısındaydı. Erzurum'dan Sivas'a intikal sırasında, yoldaki durumlarını Mazhar Müfit şöyle anlatır: "Önümüzde ve Paşa'nın üstün iradesi ve dahi ışığı altında yeni ve engin bir savaş ufku açılmıştı. Erzurum'dan sonra yeni bir irade, yeni bir madde ve mana hamlesi ile büyük vatan savaşına atılacak, Erzurum'da kurulan büyük temele bina edilecek eserin ikinci safhasındaki çalışmalara katılacaktır. Sesimi biraz yükseltmiş olacağım ki, öndeki arabadan Mustafa Kemal Paşa arkaya bakarak eli ile; - Daha yüksek sesle!... diyerek işaret veriyordu. Ve bu işaret üzerinedir ki, yine gayri iradi, gayri ihtiyari olarak dilimin ucuna: "Ey gaziler yol göründü tarihi şarkısı geldi ve ben bu şarkıya başlayınca insiyaki bir sirayetle hemen bütün otomobillerdeki arkadaşlar da bana katıldılar ve hep bir ağızdan bu şarkıyı okuduk ve söyledik. Arızasız öğle vaktini bulduk. Her kilometreyi arızasız kat ettikçe adeta sevinç duyuyor ve: - Otomobillerimiz bu vaziyette bizi Sivas'a selametle ulaştıra bilecekler ümidini muhafaza ediyorduk. Bir pınar başında mola verdik. Paşa: - Hemen yemeğimizi yiyelim, vakit kaybetmeksizin yine yola devam edelim dedi. Çünkü 4 Eylül'de kongrenin açılması kararlaştırılmış olduğuna nazaran, yolculuğumuz muayyen bir programla tayin ve tespit edilmiştir. Hareket ve molalarda o programa uymak zorundaydık. Ancak paşanın; - Yemeğimizi yiyelim deyişinde sonraki vaziyetimizin biraz acıklı olduğunu da tebarüz ettirmeyelim. Yemek deyince, bilhassa Anadolu'daki kara yolculuklarında gün görmüş insanlar için yemek; tavuk, hindi, soğuk et, su böreği, köfte vesaire gibi şeylerden düzülen nevaledir. Hepimiz de bu çeşit nevalelerle yolculuk etmiş insanlardık. Fakat, bu defa nevalemiz; peynir, zeytin ve kuru ekmekten ibaret bir azıktı. Su başında rastladığımız köylüler de torbalarından birkaç baş kuru soğan ikram ettiler. Fakat, paşa başta olmak üzere hepimiz en büyük bir lokantada pişirilmiş veya ziyafette tertiplenmiş yemeklerden ve İstanbul tabiri ile et'ime-i nefise-i lezize (en güzel yemekler) den daha mükemmel ve daha iştahlı olarak zevkle kuru soğanı, peyniri, zeytini, ekmeğimize katık ederek ve pınarın buz gibi suyunu içerek karnımızı doyurduk. İlginç Olaylar Ve Anektotlarla Atatürk, Sh 21-22 Atatürk'E BİR KÖYLÜNÜN CEVABI Tarihimiz sayısız savaşlarla doludur. Biz bu savaşlardan başkaldırıp ne memleketi imar edebilmişiz, ne de kendimiz refaha kavuşmuşuzdur. Bunun sebebi, bizim suçumuzda olduğu kadar düşmanlarımızdadır da. Çünkü başta Moskoflar olmak üzere düşmanlarımız hep şöyle düşünürlerdi : - Türklere rahat vermemeli ki, başka sahalarda ilerleyemesinler... Bunun için de sık sık başımıza belalar çıkarırlar, savaşlar açarlar, balkan milletlerini “istiklal” diye kışkırtırlardı. Biz böyle durmadan savaşırken de o zamanlar askere alınmayan gayri müslimler durmadan zenginleşirlerdi. Onların neden zengin, bizim neden fakir kaldığımızı bir köylü, Atatürk’e verdiği kısa bir cevap ile gayet veciz olarak izah etmiştir. Atatürk, Mersin'e yaptığı seyahatlerden birinde, şehirde gördüğü büyük binaları işaret ederek sormuş: - Bu köşk kimin? - Kirkor'un... - Ya şu koca bina ? - Yargo'nun - Ya şu ? - Salomon'un... Atatürk biraz sinirlenerek sormuş: - Onlar bu binaları yaparken ya siz nerede idiniz? Toplananların arkalarından bir köylünün sesi duyulur: - Biz mi nerede idik? Biz Yemen'de, Tuna Boyları’nda, Balkanlar’da, Arnavutluk Dağları’nda, Kafkaslar'da, Çanakkale'de, Sakarya'da savaşıyorduk paşam... Atatürk bu hatırasını naklederken: - Hayatımda cevap veremediğim yegane insan bu ak sakallı ihtiyar olmuştur, der dururdu. Atatürk'ün Nükteleri-Fıkraları-Hatıraları, Sh 18 Atatürk'ÜN AĞZINDAN TÜRK KÖYLÜSÜ Bir gün Akşehir civarında bir köye gittim. Çok yağmur yağıyordu ve soğuk vardı. Kendimi belli etmeyerek, bir evin önünde duran kadına: übacı yağmur var, soğuk var. Beni çatın altına kabul eder misin dedim ? Hiç tereddüt etmeyerek “buyrun” dedi ve beni bir odaya aldı odada ateş olmadığı ve yeni bir ateşin yakılması uzun zamana bağlı olduğu için: "İsterseniz bizim odaya gidelim. Orada hazır ateş var" dedi. Gittik. Müteakiben komşulardan birkaç kadın ve birkaç erkek geldi. Beraberce konuşmaya başladık. Konuşurken bana en mühim sualleri soranlar kadınlar oldu. Askerin vaziyetini, düşmanın halini, en mühim düşmanın hangisi olduğunu sordular ve bunları sorarken hiç bir telaş ve tekayyüde lüzum görmediler. İnsanca konuştular. Fakat, biraz sonra, benim kim olduğumu anlayınca telaş gösterdiler ve söyledikleri, sordukları şeylerden kendilerine bir zarar geleceğini zannederek korktular! Çünkü şimdiye kadar resmi bir adamla açıkça konuşmayı büyük bir kabahat telakki etmişlerdi... Atatürk'ün Nükteleri-Fıkraları-Hatıraları, Sh 14 Atatürk geçen dünya harbi başladığı zaman Türk ordusunda alman general ve subaylarına mühim mevkiler verilmesinin aleyhinde bulunmuştu. Alman mareşali falkenhayn bu gibileri itirazdan vazgeçirmek için çeşitli çarelere başvuruyordu. Bu sırada Mustafa Kemal Paşa’nın yedinci ordu kumandanlığına hareket edeceği günün gecesi, İstanbul’da Akaretler'de 74 numaralı eve alman mareşalinin karargahında memur olan bir Türk kurmay subayı ile genç bir alman subayı geldiler. Ufak sandıklar içinde bazı şeyler getirdiler. Mustafa Kemal sordu: - Bunlar nedir? Alman subay cevap verdi. - İstanbul'dan ayrılıyorsunuz; size Mareşal Falkenhayn bir miktar altın göndermiştir. - Bu paralar bana yanlış geldi. Ordunun levazım reisliğine gönderilmesi lazımdı. - Efendim, o da başka... Mustafa Kemal paranın ne kadar olduğunu anladıktan sonra, alman subayının önünde, onları teslim aldığına dair senet imzaladı; fakat alman subayı bunu kabul etmedi. O zaman Mustafa Kemal Türk subayına emretti: - Bu zabit bilmiyor, senedi alsın. Mareşale versin ve siz de paraları gelip alması için levazım reisliğine haber gönderiniz... Bir kaç ay sonra Atatürk yedinci ordu kumandanlığını, vekil olarak Ali Rıza Paşa'ya bırakmış, ayrılmıştı; altınları da ona teslim ederek makbuz almıştı. Bu makbuzu iki yaverine verdi ve emretti. - Mareşal Falkenhayn'e gidiniz; kendisini görünüz; bu makbuzu vererek benim imzamın bulunduğu kağıdı ondan alınız! Mareşal Falkenhayn yaverine: - Mustafa Kemal Paşa'ya böyle bir para verdiğimi hatırlamıyorum; bende imzalı senedinin bulunduğunu da bilmiyorum. Bunun için Ali Rıza imzalı kağıdı da kabul edemem! dedi. Mustafa Kemal Paşa şu haberi yolladı; - Verdiğiniz altınlar olduğu gibi duruyor; onlar için size senet verilmiştir. Sizde böyle bir senedin bulunmayışı altınları yok edemez. Vesikayı kaybetmiş olabilirsiniz; o halde verdiğiniz altınları size iade edeceğiz; aldığınıza dair siz bize makbuz veriniz! Ben altın için memleket menfaatleri hakkında müsamaha gösterecek insanlar dan değilim. Paralarınız duruyor, fakat onlardan daha kıymetli olan Mustafa Kemal imzası sizde kalamaz! Olaylar Ve Atatürk, Sh 63-64 Atatürk, muhtelif vesilelerle maiyetinde çalışan kimselerin samimiyet ve sadakatlarını imtihan etmesini gayet iyi bilirdi. İnsanların halet-i ruhiyesini, niyet ve emellerini teşhis ve temyiz etmekte şelaleler saçan bir zekaya malikti. O büyük insan, bir gece Çankaya köşkündeki bir ziyafette devrin vekillerinden maruf bir zata şöyle bir sual sorar: - Beni hakikaten sever misiniz? Muhatabı hemen cevabı yapıştırır: - Sevmek ne kelime Ata'm, taparım! - Peki her dediğimi de yapar mısınız? - Derhal Atatürk, bu söz üzerine belinden tabancasını çıkarır ona uzatır. - Öyleyse, al tabancamı, sık kafana... - “Aman Atam” der, herhalde benimle şaka ediyorsunuz. Benim ölmemi istemezsiniz. Meseleyi anlayan Atatürk, yeleleri kabaran bir aslan mehabetiyle dışarıda hizmet eden askeri yanına çağırıp aynı sualleri sorup, cevabını aldıktan sonra, karşısında Toroslar’dan kopmuş bir kaya parçası gibi duran bu bağrı yanık Anadolu çocuğuna tabancasını uzatıp kafasına sıkmasını emreder. Aslan Mehmetçik, bu emri bilatereddüt yerine getirir, fakat kendisine bir şey olmaz. Çünkü, Atatürk, daha önce tabancasındaki merminin kurşununu çıkarmıştır. İşte o zaman, Atatürk yanındakilere şöyle der: - Beni ve vatanı seven hakiki insanı gördünüz mü? Ruhu şad olsun. Atatürk'ün Nükteleri-Fıkraları-Hatıraları, Sh 17 Atatürk, kendisini ilk görenlerin üzerinde son derece olumlu etkiler yapan bir insandı. Çanakkale muhabereleri sırasındaydı. O güne kadar hiç karşılaşmadığım bu yarbay tabancası belinde, dürbünü göğsünde avurtları çökük sarışın sarı bıyıkları hafifçe yukarıya doğru bükük, incecik belli ve orta boylu bir zattı. Atından atlayınca bana bir şey sormadan ve söylemeden sağ eliyle dürbününü aldı ve ufku taramaya başladı. Eldivenli olan sol elinde gümüş kabzalı bir kırbaç vardı. Bir tarafta düşmanın yaklaşan donanmasını gözetlerken sol elindeki kırbacı ile hafif hafif getrlerine vuruyordu. Getrleri ile ayakkabılarının ve mahmuzlarının temizliği bilhassa dikkatimi çekti. Dürbünü bir ara gözlerinden çekti. Kendimi takdim etmek fırsatını buldum. Gözlerine baktım. O güne kadar tesadüf etmediğim bir tesir altında kaldım. O gözlerde şimşekler çakıyordu sanki... Bir iki defa daha düşman donanmasına baktı ve söylediği tek cümle şu oldu; - Bu günkü geliş başka geliştir. Seri bir hareketle elimi sıktı. Çabuk bir hareketle atına bindi. Dört nala uzaklaştı. - Bu zat kimdi? diye arkasından baka kaldım. Sonra bu tok sözlü, insanı her hareketiyle tesir altında bırakan yarbayın Mustafa Kemal olduğunu arkadaşlarımdan öğrendim. Said Arif Terzioğlu, İnsancıl Atatürk Bir gün mecliste, halk partisi tüzüğü konuşulduğu zaman, hoca milletvekillerinden biri kürsüde ağır tenkitlerde bulunuyordu. Tenkitler hiç de hoşa gidecek şeyler değildi. Hoca bir aralık: - Bu "asri" kelimesi ne demektir? deyince, Mustafa Kemal, reislik makamında oturduğunu unutarak, yukardan hatibe doğru eğilerek: - Adam olmak demektir, hocam adam olmak... demişti. Doğrusu bütün inkılap programının da özeti bu idi. F. Rıfkı Atay, Çankaya Asker, politikacı Atatürk aynı zamanda iyi bir de baba idi. Çocuklarla yakından ilgilenirdi. Bilhassa askeri okulların talebeleri en çok ilgilendiği kişilerdi. 1929 yılının bir sonbaharın trenle İstanbul'dan Ankara'ya dönüyordu. Özel tren Hereke istasyonunda kısa bir duruş yapmıştı... Birden Ata'nın gözü istasyon meydanında silah çatmış istirahat eden er kıyafetli gençlere ilişti. Ve bunları bir el işareti ile yanına çağırdı. Koşuştular, trenin bir adım yakınında levent vücutlar sanki birden çakılıp kaldılar. Gözleri atalarındaydı. Bir emir bekliyor gibiydiler. - Siz kimsiniz ne yapıyorsunuz burada? Hepsi bir ağızdan gök gürültüsünü andıran bir haykırışla cevapladılar. - Harbiye Stajeriyiz paşam, manevraya gidiyoruz. Fazlaca mütehassis olan Atatürk; - Bu kısa duraklamadan faydalanarak size bazı şeyler söylemek isterim! dedi. Bir an gözlerini onların üzerlerinde gezdirdi ve şöyle devam etti, - Madem ki, zabit olacaksınız mesleğinizin size yüklediği sorumluluğu müdrik olarak çalışın. Kendinizi geleceğe ona göre hazırlayın, Türk tarihini tetkik ederseniz göreceksiniz ki bu millet ne zaman yükseldi ise Türk subaylarının omuzlarında yükselmiş, ne zaman düşmüş ise zabitlerinin çizmeleri altına düşmüştür. Harbiye talebeleri Ata'nın bu nasihatını büyük bir dikkatle ve "hazır ol" vaziyette dinlediler. Atatürk'ün gözleri denize dalmıştı. Tekrar ağır düşüncelerden sıyrılır gibi bir hareket yaparak. - "Sizin bir marşınız var, onu bana söyleyin” dedi, marş bitince geri döndü ve arkasında bekleyenlere bir şeyler söyledi. Koşuşmalar oldu. Atatürk tekrar pencereden dışarıya uzandığı zaman elinde büyükçe bir paket vardı. Tren ağır ağır hareket ederken Atatürk gençlere hitaben şöyle diyordu; - "Size bir şeyler ikram etmek isterim. Kusura bakmayın, yol hali başka bir şeyim yok. Belki hepiniz sigara içmiyorsunuz, belki bir kısmınız içiyor, bir kısmınız içmiyor, ama bu sigara benim sigaramdır. Bundan hepiniz içeceksiniz. Sayıları az olduğu içinde tabirimi mazur görün onları nefes nefes içmenizi isterim." Genç Harbiyeliler hep bir ağızdan "Sağol Paşam" diye bağırdılar ve Ata'nın attığı paketi havada kaptılar. Ata’nın bu sözleri üzerinden 33 yıl gibi çok uzun bir zaman geçmesine rağmen o günleri yaşayanların kulaklarında çınlamaktadır. - "Nefes, nefes içmenizi isterim!" Tren uzaklaştıktan sonra uzun uzun Ata'nın ardından bakan bizler, ne demek istediğini çözmeye çalışırken bir karışıklık oldu ve sigaralar kapışıldı. Bunlardan üç tanesi g. M. K. (Gazi Mustafa Kemal) markalı sigara bana bu hatırayı nakleden Emekli Albay Fuat Uluç'un en kıymetli hatırası olarak söylenmektedir. Sait Arif Terzioğlu, İnsancıl Atatürk Birgün Çanakkale’ye giden bakanlardan birine Atatürk şöyle dedi: - Orada Mehmetçik anıtının başında şehitleri anacaksınız. Siz olmasaydınız, siz göğüslerinizi çelik kalelere karşı siper etmeseydiniz, boğaz elden gider, İstanbul elden giderdi diyeceksin. - Evet efendim. - Çanakkale'de yalnız bizim şehitlerimiz yok. Bu topraklar üzerinde kanlarını döken insanları da o kahraman düşman savaşçılarını da saygıyla anacaksın. Bakanın ricası üzerine bu son söylenecekleri Atatürk'ün kendisi hazırlamıştır. Nutuk şudur: "Bu memlekette kanlarını döken kahraman, burada bir dost vatanın toprağındasınız. Huzur içinde uyuyunuz. Sizler Mehmetçiklerle yanyana koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlatlarını harbe gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz; evlatlarınız bizim bağrımızdadır, huzur içindedirler. Onlar bu toprakta canlarını verdikten sonra artık bizim evladımız olmuşlardır." Bu nutku yabancı gazeteler haber aldıktan sonra, haftalarca, aylarca Avusturalya'dan, Yeni Zelanda'dan sevgi minnet mektupları yağmıştı. F. Rıfkı Atay, Hatıralar Yıllar sonra bir ressam, Mustafa Kemal'e Sakarya Savaşı’nı gösteren bir tablo hediye etti. Kendisi, ön planda yağız bir savaş hayvanına binmiş olarak görünüyordu. Ressam, tebrik beklerken, birdenbire Mustafa Kemal'in "Bu tabloyu kimseye göstermeyin" demesi üzerine şaşırıp kaldı. Kimse ne söyleyeceğini bilemiyordu. Mustafa Kemal açıkladı: - "Savaşa katılmış olan herkes bilir ki, hayvanlarımız bir deri, bir kemikten ibaretti, bizimde onlardan arta kalır yanımız yoktu. Hepimiz iskelet halindeydik. Atları da, savaşçıları da böyle güçlü kuvvetli göstermekle Sakarya'nın değerini küçültmüş oluyorsunuz dostum." Behçet Kemal Çağlar, Atatürk Denizinden Damlalar Bir gün Atatürk'e kuvvetinin sırrını sordum; - Durur dinlerim... dedi, sonra tekrar etti. - Dinlerim ve sustu. Noelle Roger, Olaylar Ve Atatürk, TSK Mehmetçik Vakfı Yayını Düğün, o'nun varlığı ile son sınırına ulaşan bir neşe içinde geçmişti. Ata ayrılmak üzere ayağa kalkınca kendisini uğurlamak için halk iki sıra diziliverdi. Sevecen bakışlarını sağa sola yönelterek yavaş yavaş ilerlerken bir yerde durakladı, sonra durdu, elini yedi sekiz yaşlarında bir kız çocuğunun başına uzattı. Çocuğun arkasında yer alan ve anası ile babası olan çifte yavaşça seslendi: "öpeyim mi? Herkesi derinden duygulandıran bu isteği ana babanın nasıl yerinde bir minnetle karşıladıkları kestirilebilir. Atatürk çocuğu iki eliyle kaldırdı, öptü ve yere bıraktı. Fakat sahne bununla kapanmış olmadı. Uyanık ve duygulu çocuk : "Ben de öpeyim ne olursunuz Atatürk" diye direndi. Ata, belki de hiç ummadığı halde kendisine babalık mutluluğu tattıran bu içten davranışı, çocuğu bir daha yerden alarak yüzüne yaklaştırmakla karşıladı. Bilmiyorum, halk bu dokunaklı sahneyi, gözleri yaşlı alkışlayarak kutlu kılarken, o çelik iradeli insanın da iki damla gözyaşını tutamadığını görebilmiş mi idi? Mehmet Ali Ağakay, Atatürk'ten 20 Anı ATANIN ANAFARTALAR'DAN BİR ANISI Atatürk Anafartalar'da düşmanı şaşkına çevirirken gerektikçe hasmının durumundan bilgi edinmek için "bir dil yakalayın!" der, Mehmetçikler de ne yapıp yapıp karşı taraftan bir asker yakalar getirirlermiş. Bir gün getirilen dilden gerekli bilgiler alındıktan sonra ata sormuş: - Peki, sen yeni Zelandalısın madem, Türklerden ne kötülük gördün ki vuruşmak için kalkmış ta oralardan buraya gelmişsin? Yeni Zelandalının bunu sırf spor için yaptığını ve kendisinin sportmen olduğunu öğüngen bir tavırla söylemesi üzerine Ata: - İyi ama, sportmenliğin ne işe yaradı? Baksana, bir erimizin önüne düşmüş kuzu kuzu buraya getirilmişsin! Deyince tutsak şu karşılıkta bulunmuş: - Sizin eriniz spor kurallarını çok kaba bir şekilde çiğneyince ben ne yapabilirdim? Sportmen olmayan hasımlarla karşılaşacağımı bilseydim hiç gelmezdim! Meğer Mehmetçik, Zelandalıyı en can alacak yerinden yakalayarak sıkıp bayıltmış, avını ayılıncaya dek sırtında taşımış, sonra da elini çekmeden Türk siperlerine değin sürmüş. Ata bu öyküyü anlatır. Zelandalının sportmenlik anlayışına, Mehmetçiğin de kullandığı pratik (!) usule gülerdi. Mehmet Ali Ağakay, Atatürk'ten 20 Anı Az önce küme küme, birbirinden ayrı, birbirinden uzak birer alem yaşayan bahçe halkı ansızın ortak bir topluluk gibi aynı duygunun çevresinde birleşmiş oldu. Atatürk'ün gelişi onları öylesine büyülemiş, gönüllerini o denli kaynaştırmıştı. Onun toplayıcı gücü kendini burada da göstermiş. Oraya Boğaziçi mehtabının tadını çıkarmaya gelenlerin gözüne, o'ndan başka her şey artık görünmez olmuştu. Müzik susmuş, şimdi herkes okşayan bakışlarla o'na bakıyor, sesini duyurmak için konuşmasını bekliyor. Oysa, kendisi birkaç saat kendi kimliğinden ve çevresinden uzak, etiketsiz, protokolsüz sıradan bir yurttaş özgürlüğünü yaşamak için gelmişti. Baktı olmuyor. Üstelik eğlencesini bir yana koyan halkın kendisinden bir şeyler beklediğini de görmekte. Ata bir gence yönelerek bu bekleyişe son veriyor: - Siz, delikanlı, ne iş yapıyorsunuz? Delikanlı biraz şaşkın, ama çok mutlu, ayağa kalkıyor: - Resim yaparım, paşam. - Güzel. Demek sanatçısınız. Şimdi bize sanatın ne olduğunu anlatır mısınız? Genç, sanatın tanımını yapıyor. Ata topluluğa bakarak: - Nasıl? Bu tanımı nasıl buldunuz? Diyerek bir konuşma açıyor. Müzikle uğraştığı anlaşılan başka bir genç kalkıyor, değişik bir tanım yapıyor. Bu akademik konuşma umulandan çok ilgi topluyor, tartışma genelleşiyor söz isteyenler parmak kaldırıyor. Derken konu değişiyor. Bu kez hukuk ele alınıyor. Herkes kulak kesilmiş, Atatürk'ün bu konular üzerindeki düşüncelerini dinlerken araya beklenmedik bir olay giriyor. Eşi ve çocuklarıyla bir köşede oturan yaşlıca bir efendinin elinden nasılsa bir bardak kurtuluyor ve o sessizlik içinde kulakları irkilten şangırtı ile yerde parçalanıyor. Herkesin yerici gözleri bu yakışıksızlığı yapanın üzerinde toplanıyor. Adamcağız nerde ise sakarlığının verdiği utançtan ölecek. Demeye kalmadan ikinci bir şangırtı bu kez bakışları kendi bardağını da yere bıraktıktan sonra eli henüz havada duran Ata'nın gülen yüzü ve hoşgörürlük taşıyan gözleri üzerine çekiyor. Ve halk, bu davranıştaki inceliği kavradığını uzun, çok uzun alkışlarla anlatıyor. Mehmet Ali Aakay, Aatürk'ten 20 Anı (Halide Edip Adıvar, orduya bir nefer olarak katılmayı istemiş. Bu isteği başkomutanlıkça kabul olunmuş ve garp cephesine gidip katılması emri gelmiş. Sakarya meydan savaşının arifesindeyiz. Mustafa Kemal Alagöz köyünde, cephenin yanı başında). ... Bir zabit beni Mustafa Kemal Paşa’nın karargahına götürdü. Solda toprak yığınlarının altında birkaç evin ışığı yanıyordu. Bir tek karanlıktan geliyordu. O'da telefon servisini yapan bir askerin "inler, katrancı, inler, katrancı" diye bir köyle muhaberesiydi. Sağ taraf bir çukur, içinden su geçiyor. Arkasında üç ev daha var. Bu evlerin arkasında yine ışıkları yanan çadırlar; uzun ve sivri bir direk; telsiz tesisatı. Köy yolları karanlık ve çamur içinde. Ay batmış, gece yarısı oluyor. Küçük bir tahta köprüyü geçerek öbür taraftaki eve gittik. Mustafa Kemal Paşa'nın muhafızları kapıda; onlardan biri beni yukarıya çıkardı. Paşa’nın yaveri Muzaffer Bey beni Paşa’nın odasına götürdü. Çok aydınlık ve tek lüks lambası olan bir Anadolu odası. Mustafa Kemal Paşa, oturduğu koltuktan güçlükle kalkmaya çalıştı. Çünkü kaburga kemikleri hala ağrılar içindeydi. Paşa’ya doğru kalbimde mutlak, bir hürmetle gittim. O mütevazi odada bütün gençliğin, "bir millet yaşasın diye ölmeyi göze alan kararı"nı temsil ediyordu. Ne saray, ne şöhret, ne herhangi bir kudret, onun o odadaki büyüklüğüne yaklaşamaz. Gittim, elini öptüm. "Safa geldiniz hanımefendi" dedikten sonra bana bir sandalye gösterdi. Ve Ankara hakkında havadis sordu. Aynı zamanda tahta masanın üzerindeki bir haritaya eğilerek : durumu, dört yaşındaki bir çocuğun bile anlayabileceği kadar açık ve sade bir ifade ile anlattı. İşte Sakarya kıvrılarak gidiyor. Nehrin etrafına üzerlerinde kırmızı ve mavi kağıt kelebekler titreşen toplu iğneler konulmuş. Eğer askeri durum hakkındaki duygularımı Mustafa Kemal Paşa'ya söylesem mutlaka gülerdi. Yunan ordusu kocaman bir canavar gibi Ankara'ya yaklaşmış görünüyordu. Buna muvazi olarak Sakarya'nın doğusunda Türk ordusu da kıvrılarak bu canavarın Ankara'yı yutmasına mani olmaya çalışıyordu. Siyah canavar o kadar kocamandı ki, insana korku veriyordu. "Eğer Ankara'ya gider de bizi geride bırakırsa ne yaparız?" diye sordum. Korkunç bir kaplan gibi güldü. - "İyi yolculuklar efendiler" derim; arkalarından vurarak onları Anadolu’nun boşluğunda mahfederim! Halide Edip Adıvar, Türkün Ateşle İmtihanı “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” Emrinden ve büyük taarruz hazırlıklarından önceki günlerdeyiz. Mustafa Kemal Keçiören’de yakın adamlarıyla Ankara’da son gecesini geçirdi. Ayrıldığı zaman bir hayli yorgundu. Yanındakilere: - “Taarruz haberini alınca hesap ediniz. Onbeşinci gün İzmir’deyiz” demişti. İzmir’den dönüşünde karşılayıcılar arasında o gece beraber bulunduklarından bir ikisini görünce: - “Bir gün yanılmışım!” dedi. Falih Rıfkı Atay Bu ana; oğluna daha beşik çocuğu iken, vatan ve millet sevgisini telkin eden ninnilerden başlamış, O’nu her çağında aynı akidelerle büyütmüş, köyde, şehirde tahsile sevketmiş ilim ve irfan aşılamıştı. Yetişen, mevkiini bulan halaskar oğlunu o, Mustafa kemal yapmıştı. Anasını ziyaretlerinin her birinde Atatürk o’nun mübarek elini büyük bir saygıyla öperdi. Sonra anasının karşısında o büyük adam küçülür Mustafa, hatta Mustafacık olurdu. Çankaya’da bu ana-oğul görüşmelerinin birinde şahit olduğum bir vaziyeti, kıymeti hudutsuz olan bayan Zübeyde’nin faal zekasının bir numunesi olarak arz edeceğim. Atatürk, anasının elini öptü. Bayan Zübeyde oğluna elini uzatırken coşkun sevgisinin gözlerinde toplanan bütün ifadesiyle Atatürk’ü bağrına basmak istiyordu. O’nu kucakladıktan sonra Aziz Türk Milleti’ne eşsiz bir halaskar kahraman veren ana olmak itibariyle gururlanmalıydı. Fakat öyle olmadı, bahtiyarlığını gülen ve şirin yüzünden okurken o Büyük Türk Anası kolları arasında uzaklaşan ciğerparesinin eline sarıldı. Atatürk: - “Ne yapıyorsun anne” dedi. Elini çekmek istedi. Bayan Zübeyde, sükunetle ve kat’i bir ciddiyetle: - “Be senin ananım, sen benim elimi öpmekle bana karşı olan vazifeni yapıyorsun, fakat sen vatanı ve milleti kurtaran bir devlet reisisin. Ben de bu aziz milletin bir ferdiyim ve onun tebaasıyım. Elini öpebilirim” cevabını verdi. Oğlunun elini öpmekten ziyade bayan Zübeyde, bu hareketiyle oğlunun mevkiinin en büyük ihtirama layık olduğunu etrafındakilere işaret ediyordu. Büyük Türk Anası sayın bayan Zübeyde’yi ne zaman hatırlasam gözlerim yaşarır, O’nun buna benzer hatıraları önünde derin hürmet duyarım. Bu mülakat sayesinde gerek O’nu ve gerekse oğlunu her ikisinin büyük terbiye ve nezaket kabiliyetlerini daha yakından tanımıştım. Cevat Abbas Gürer Birçok kimsenin düşündüklerinin aksine Atatürk’e ve istediklerine muhalif fikir söylemek kabildi. Hatta samimi olmak şartıyla makbuldü. O’nun her dediğine kavuk sallayan ekseriye kendi samimiyetlerinden şüphe edenlerdir. Şu hikaye buna ne güzel bir misaldir. Atatürk bir Balıkesir seyahatinde kendisine Milli Mücadele’de yakın hizmetler etmiş bir kimsenin müracaatı ile karşılaştı. Bir mevzuda haksız olarak mahkum olduğunu söyleyerek şikayet etti. Atatürk: - “Haklısın, meseleyi ben de biliyorum” dedikten sonra refakatinde bulunan genç bir adliye müfettişini çağırdı. Mevzuu anlattı ve kararın düzeltilmesini istedi. Müfettiş hikayeyi dinledikten sonra: - “Efendimiz, karar bütün adli sıralardan geçtikten sonra tekemmül etmiş (yetkinleşmiş). Hükmün infazından başka yapılacak kanuni çare yoktur. Atatürk: - “Ama ben söylüyorum bu iş haksızdır. Çünkü ben işin usulünü biliyorum, dedi. Genç adliye müfettişi ısrar etti: - Efendimizin bu beyanı kanun nazarında bir değişiklik yapamaz. Adliye vekaletinin de bir şey yapmasına imkan yoktur. Ortada soğuk bir hava esti. Şimdi bir fırtına kopacağına hüküm veriliyordu. Fakat, Atatürk şayanı hayret bir sükunla sordu : - Peki, bir adli hata olursa kanun bunun tashihini öngörmez mi? Müfettiş: - Yeni delille mahkemenin tekrarı istenebilir. O vakit, Atatürk, müracaat eden zata döndü: - Beni şahit olarak göster. Onda yeni deliller olduğunu haber aldım diye iddia et. Ben mahkemeye gider ve şahitlik ederim. Sonra adliye müfettişine döndü: - Size teşekkür ederim, dedi ve müracaatçıya da. - Neden bana vaktiyle müracaat etmedin? Zamanında gelir şahitlik ederdim. Beyhude mahkemeleri de kanunu da işgal etmezdin. Her vatandaş, hatta reisicumhur dahi olsa adalete hürmetle mükelleftir. Münir Hayri Egeli Diyarbakır’da paşa kumandandı. Ben de emir subayı idim. Babam, Paşa’nın içtiğini duymuştu. İzinden dönerken bana: - Bir damla bile içersen hakkımı helal etmem, dedi. Döndüm. Karargaha vardığım akşam Mustafa kemal Paşa yakın subaylarıyla sofrada oturmuş içiyordu. Bana da bir kadeh koydular. Ben içer gibi yapıp vakit geçiriyordum. O vakit baş yaveri olan Cevat Abbas, usulca Paşa’ya eğildi: - Paşam, Nesip içmiyor, atlatıyor, dedi. O vakit Mustafa Kemal bana döndü kadehini kaldırdı: - Nesip şerefine, dedi. Ben kıpkırmızı olmuştum. Paşa sordu: - Ne o bir mazeretin mi var? - Paşam diye cevap verdim. Sizin için canımı feda ederim, yalnız buraya gelmeden babam bana içki içmemem için yemin ettirdi de tereddüdüm odur. Mustafa kemal o vakit: - Bırak kadehi öyleyse, dedi. Babanın emri, benim emrimden üstündür. Seni taktir ettim. Babasına hayrı olmayanın, kimseye hayrı olmaz. Mehmet Nesip Himalay Atatürk bir gün Türkiye’ye ziyarete gelen yabancı bir zatla Ankara palasta halkın önünde ve arasında konuşurken şöyle demişti; Ben düşüncelerimi daima halkın huzurunda söylemeliyim. Yanlışım varsa, halk beni tekzip etsin. Banoğlu, Niyazi; Nükte Ve Fıkralarla Atatürk, İstanbul 1967, C: 3, S. 5 - 6 Meşrutiyetin ilanı üzerine hürriyeti sağlamakta az veya çok gayret göstermiş olan subaylar, kendilerini birden bire politika içine yuvarlanmış buldular. Üst ve ast arasında orduyu ayakta tutan geleneksel saygı ve disiplin de çok azalmıştı. Bir gün, çok genç bir ittihatçı teğmenin, ömrünü savaş meydanlarında geçirmiş bir tümen kumandanından bahsederken: - Adam yüzüme dik dik baktı. Fakat ben selam vermek bile istemedim. Dediğini yakın bir arkadaşım anlattı. Ne ittihat ve terakki cemiyeti subaylara ve ne de subaylar, cemiyete söz geçirmez oldular. Genel merkez inisiyatifi kaybetti. Çünkü daha önce de anlattığım gibi ne bir programı ne de o programı uygulayacak lideri vardı. Talat (Paşa) bir gün bize: - Vallahi, ben de şaşırdım, kaldım. Suyun durulmasını bekliyoruz demişti. Olaylardan en ziyade, müteessir olan Mustafa Kemal’di. İhtilalden önce yaptığı uyarmaların hiç bir etki yaratmamış olduğunu görmüş, teessürü büsbütün artmıştı. Diyordu ki: - Ordu muhakkak ve derhal siyasetten çekilmelidir. Aksi takdirde, bir kudret olmak vasfını kaybedecektir. Bu ise memleket için bir felaket olacaktır. Cebesoy, Ali Fuat; Sınıf Arkadaşım Atatürk, 2. Baskı, İstanbul 1981, S. 134 - 135 Akşam Konya Valisi İzzet Bey, Köşk’te bir ziyafet vermiş, yemeğe Konya Milletvekilleri de davet edilmişti. O zamanlar Atatürk’ün özel kalem müdürü olarak gezide bulunan Hasan Rıza (Soyak)’ın bu yemekle ilgili bir hatırasını buraya aynen alıyoruz: Konya’da Atatürk’e, halk tarafından hediye edilmiş olan konakta - ki, şimdi vali konağı olarak kullanılmaktadır- mebuslardan bazılarının da davetli olarak bulunduğu bir akşam yemeğinde, milli mücadeleden söz açılmıştı. Sofrada bulunanlar, o zamana ait hatıralarını anlatıyorlardı. Atatürk çok neşelenmişti. Bu tatlı sohbet en hararetli noktasına geldiği bir sırada mebuslardan Refik Bey (Koraltan) Atatürk’e hitaben uzun bir nutuk vermeye koyuldu; özet olarak, “her şeyi yapan sensin, bütün varlığımızı sana borçluyuz; sen olmasaydın, başka hiç kimse, hiçbir şey yapamazdı, bundan sonra da yapamaz. Allah seni başımızdan eksik etmesin...” demek istiyordu. Atatürk’ün neşesi kaçmış, bunalmaya başlamıştı, bahsi kapatmak istedi: “Beyefendi,” dedi, “bütün yapılanlar, herkesten evvel Büyük Türk Milleti’nin eseridir. Onun başında bulunmak bahtiyarlığına ermiş bulunan bizler ise, ancak onun şuurlu fedakarlığı sayesinde ve fikir ve iman birliği içinde müşterek vazife görmüş, öylece başarı kazanmış insanlarız. Hakikat bundan ibarettir.” Fakat Koraltan, alkolün tesiriyle coşmuştu, susmak niyetinde değildi, atıldı: “Paşam bu kadar yüksek tevazua tahammülümüz yoktur.” Atatürk artık iyice sinirlenmişti; sesini biraz yükselterek cevap verdi: “Efendim; müsaade buyurunuz... Ortada tevazu filan yok... Gerçeğin ifadesi vardır. Zatıalinize bir şeyi hatırlatacağım; elbette dikkat etmişsinizdir; ben önümüze çıkan meseleler hakkında, her zaman uzun uzadıya konuşur, istişarelerde bulunurum; herkesi söyletir ve dinlerim. İtiraf edeyim ki, konuşulacak meselelerin hal şekilleri hakkında vazıh bir fikre sahip olmadan müzakerelere girdiğim olmamıştır; bu konularda, ancak arkadaşlarımı yani sizleri dinledikten sonradır ki kanaate varmışımdır. Binaenaleyh tatbikatta olduğu gibi, verilen kararlarda da hepimizin hissesi vardır, bunu bilesiniz.” Biraz sustuktan ve düşündükten sora devam etti: “Şimdi mevzuun asıl ince noktasına geliyorum; beyefendi; içeride ve dışarıda şahsıma karşı suikastlar tertip edilmesinin sebep ve hikmeti nedir; hiç düşündünüz mü? Bu tertiplerin peşinde koşanların benimle bir şahsi alıp veremedikleri mi vardır? O da değil... Sizin sözlerinizin de onların sakat muhakemesine uygun olduğunu bilmem fark edebiliyor musunuz? Çok rica ederim beyefendi. Eğer samimi iseniz; bu fikri kafanızdan çıkarınız. Hatta böyle düşünenlere rastlarsanız, onlara da aynı şeyi ihtar ediniz. Herkes milli vazife ve mesuliyetini bilmeli ve memleket meseleleri üzerinde o zihniyetle, düşünüp çalışmayı itiyat edinmelidir.” Sonra sofradakilere döndü: “Efendiler,” dedi; “Size şunu söyleyeyim ki, İnkılâpçı Türkiye Cumhuriyetini benim şahsımla kaim zannedenler çok aldanıyorlar, Türkiye Cumhuriyeti; her manası ile, Büyük Türk Milleti’nin öz ve aziz malıdır. Kıymetli evlatlarının elinde daima yükselecek, ebediyen payidar olacaktır. Şimdi rica ederim artık bu bahsi kapayalım, bir daha da tekrar etmeyelim.” Önder, Mehmet; Atatürk Konya’da, Ankara 1989, S. 100 Atatürk bizden biridir. Ulusuyla bütünleşme yöneliminin en tipik göstergelerinden biri de şu kısa öyküde belirlenir: “Cumhuriyetin onikinci yıl dönümü için bir sıra dövizler hazırlanmıştı. Bunlar içinde şöyleleri vardı: “Atatürk bizim en büyüğümüzdür”, “Atatürk bu milletin en yücesidir”, “Türk Milleti asırlardır bağrından bir Mustafa Kemal çıkardı.” Listeyi dikkatle gözden geçirdi. Bunlar ve bunlara benzeyenleri çizdi. Hepsinin yerine şunu yazdı: “Atatürk bizden birisidir.” Banoğlu, Age, S. 11 İzmir zaferinden sonra trenle Ankara’ya dönmüştü. Vali daha önceki istasyonlardan birinde kendisini karşılamağa gitti: - Nerededir? diye sordu. - Daha giyinmedi. Dediler. Vali Atatürk’ün ahbabı idi. Biraz teklifsizliğe vurarak kompartıman kapısına kadar gitti: - Büsbütün çıplak değilsiniz ya efendim... dedi. - Hayır ceketsizim. İçeri girdi Atatürk: - Uyuyamadım, dedi, battaniye yastık koymamışlar. Koluma dayandım, ağrıdı. Setremi yastık yapayım dedim, üşüdüm. Uyuyamadım kaldım. - Peki ama efendim niçin haber vermediniz? Gülümseyerek cevap verdi: - Hepside benim kadar uykusuzdurlar. Rahatsız etmek istemedim. Atay, Falih Rıfkı, Babanız Atatürk, Bayrak, Atatürkçülük Nedir, Atatürk Ne İdi, İstanbul 1980, S. 106 - 107 Erkan-ı Harbiye Mektebi’ni bitirir bitirmez, staj bahanesiyle Şam’da V. Ordu Merkezi’ne sürülmüştü. O sırada, mensup olduğu süvari alayı, Havran’da patlak veren bir isyanı bastırmaya sevk edilirken, Mustafa Kemal, Şam’da alıkonmak istenmişti. Bu hareket, çok ağırına gitti. Kıtasıyla beraber sevkini istemek için, alay kumandanına müracaat etti. Alay kumandanı: - Siz bu alayda stajyersiniz! Kumanda ettiğiniz bölüğün asıl kumandanı vazifesi başına geçmiştir. Harekata o gidecektir. Zaten siz erkanıharp zabitisiniz. Böylece çetin işlere gelemezsiniz. Biz, sizi istirahat edin diye Şam’da bıraktık. Merak etmeyin, maaşınız verilecektir. Deyince büsbütün sinirlenmiş. Fırka kumandanından da bir şey çıkmayacağını düşünerek, Ordu Kumandanı Müşür Hakkı Paşa’ya başvurmak teşebbüsünde bulunmuş, fakat onun tarafından da kabul edilmediğini görünce, arkadaşı Müfit’le beraber, atlarına binerek, habersizce, Havran’a gitmişler, harekata iştirak ederek yararlıklar göstermişler. Şam’a dönüşlerinde, karşılaştığı muameleyi bir türlü af ve hazmedemeyen Mustafa Kemal, bir gün çarşıda dolaşırken, tesadüfen girdiği bir dükkanda, tanıştığı -bu dükkan sahibi- tüccardan, -bilahare çorum mebusu olan- doktor Mustafa Cantekin ile ahbaplığı ilerletince, doktorun kendisine: - İhtilal yapmak lazım!.. Bu idareden başka türlü kurtulunmaz. Ben Tıbbiye’nin son sınıfındayken bu emeli takip ettiğim için hapse tıkıldım, sonra, işte böyle sürüldüm. Benim kafamda birçok arkadaşlar var. Behemehal ihtilal yapmak lazım. Bu yolda ölmekten bile çekinmem!.. Deyince, Mustafa Kemal’in verdiği cevap: - Hayır, mesele ölmekle bitmez!... Asıl, ölmeden evvel, idealimizi yaratmak, tahakkuk ettirmek ve yerleştirmek şarttır!.. Olmuştu. Bu 1905 senesinde oluyordu. Ve o gece, orada, Mustafa Kemal, üç kafadar arkadaşıyla İnkılâp yolundaki ilk adımını atarak, (vatan ve hürriyet) cemiyetini kurmuştu. Banoğlu, Age, S: 72-73 Japon Veliahdı gelmişti. Büyük ve mükellef bir ziyafet sofrasındaydılar. Atatürk bir aralık Japon tarihinden söz açtı ve bir meydan muharebesini anlattı. Japon Veliahdı hayret etmişti. Atatürk tarihten mitolojiye geçti ve yine Japon mitolojisinden konuştu. Veliahdın ağzı açık kalmıştı. Söz edebiyata intikal etti. Gazi: - Japon şiirinin dünya edebiyatında çok büyük yeri vardır... Diyerek meşhur Japon şairlerinden mısralar okudu. Veliaht: Bunları nereden biliyorsunuz? diye soramadı. Fakat Atatürk’ün bilgi ve hafızasına hayran kalmış, onun esiri olmuştu. Atatürk hep böyleydi. Herkesi kendine esir ederdi. Her şeyi planlıydı. O, bütün bunları, veliaht gelmeden on gün önce tercümeler yaptırarak öğrenmiş, Japon Veliahdı’na bu dersi vermeyi ve kendine hayran bırakmayı kurmuştu. Niyazi 116-117 Mustafa kemal, bu benzetmeyi reddetti ve: - “Napolyon, arkasına bir sürü, muhtelif milliyetteki insanları toplayacak macera aramaya çıktı. Ve bunun içindir ki yarı yolda kaldı. Ben bir anadan, bir babadan gelen kardeşlerimle kendi vatanımı kurtarmak davası yolundayım. Ve bu muhakkak ki muvaffak olacağım!” Cevabını verdi. Mustafa Kemal’in giriştiği mücadeleyi hayret ve takdirle karşılayan Towsend, kendisine karşısındaki düşmanın kudretini hatırlatmak isteyerek: - “Siz mücadeleye mecbur olduğunuz düşmanın ne kadar kuvvetli olduğunu hesaba katmıyorsunuz. Bu düşmanın size her vasıta ile, oturduğunuz odadaki eşya, yemeğiniz ve her şeyinizle bir fenalık yapabilmesi ihtimali bile vardır,” dedi. Mustafa Kemal gayet sakin bir eda ile: - “Evet, karşımdaki düşmanın çok kuvvetli olduğunu biliyorum. Fakat insaniyeti müdafaa eden kimseler ölümle tehdit edilmelerine rağmen ölmezler ve ebediyen yaşarlar!” Cevabını verdi. Sabaha karşı müzakere bittiği vakit büyük bir hayranlıkla Mustafa Kemal’den ayrılan Towsend, refakatindeki memur Türk subayına: - “Ben şimdiye kadar 15 hükümdar ve cumhurbaşkanı ile özel ve resmi konuşmalar yaptım. Bu geceki kadar ezildiğimi hatırlamıyorum. Mustafa Kemal’de büyük bir ruh kudretinin esrarı var, ” dedi. Banoğlu, Age, S:126 Dolmabahçe Sarayı’nda, bir akşam Dr. Reşit Galip merhum, maarif meselelerini tenkit ederken, milli eğitim bakanı Esat Bey hakkında biraz sert bir lisan kullanıyor. Atatürk: - “Reşit Galip, Esat Bey benim hocamdır. Soframda hocam hakkında böyle konuşmanı istemem”. Deyince Reşit Galip tereddütsüz: - “Burası sizin değil, milletin sofrasıdır. Vakıa biz saraydayız ama, hocanız sultan hocası değildir. Cumhuriyette tenkit serbesttir, diye başlayınca Atatürk: - “Sofradan kalk! Emrini veriyor. Reşit Galip hiç aldırmayınca, Ata: - “O halde ben kalkarım, diye sofrayı terk ediyor. Sofradakiler de dağılmaya hazırlanırken, yaver şu emri getiriyor: - “Cumhurbaşkanı hazretleri kendileri varmış gibi sofranın devamını rica ediyorlar”. Ertesi sabah Reşit Galip, Ankara’ya hareket ediyor. Fakat aradan çok geçmeden Milli Eğitim Bakanı oluyor. Banoğlu, Age, S:235 HALKIN NEŞESİNİ HİÇ BİR ZAMAN BOZMAMALI Milli Mücadele’den sonra İzmir’i ziyaret ediyordu. Naim Palas otelinde bir ziyafette bulunuyorduk. Başka bir otelin bahçesinde çalan bandonun derhal getirtilmesini emretti. Biraz sonra, kendisine, emirlerini niçin yerine getirmediğimi şu suretle izah ettim: - “Paşam, halk bandonun etrafına toplanmış, neşe içinde dans ediyor ve eğleniyor. Bunu bozmak istemediğim için bandoyu getirtmedim. Af buyurunuz!” Bir an düşündü. “isabet ettin, dedi. Hiç bir zaman ve hiç bir surette halkın neşe ve huzurunu bozmamak lazım.” Banoğlu, Age, S:367 Ankara Hukuk Fakültesi’nin açılışında, Atatürk şu hitabede bulunmuştu: - “Cumhuriyetin müeyyidesi olan bu ilmi müesseseyi açtığım şu anda duyduğum zevk-i maneviyi hiç bir teşebbüsümde duymadım...” Bir akşam yemeği toplantısındaydı. Kendisinin bu sözleriyle, Nopolyon’un Saint-Helene’de sürgünde söylediği sözlerle karşılaştırmak istedim. - “Paşam, dedim; Nopolyon da: (Hakiki zaferim, şimdiye kadar kazandığım 40’tan fazla meydan savaş değildir. Çünkü, bir zaferim var ki, onu hiçbir kuvvet silemeyecektir. O da, benim eserim olan ve ebediyen yaşayacağına inandığım Kanun-u Medeni’dir.) demiş ve hukuk anlayışını dünyaya ilan etmiştir. Ama bir fark var: Siz hukuki düşüncenizi, bir askeri zaferden sonra ilan ediyorsunuz; Nopolyon ise bu sözleri esaretle söylemiştir. Binaenaleyh, onun samimiyetini beni şüpheye düşürüyor.” Paşa: - “Çocuk, dedi. Tutuklu olmasına rağmen belki Nopolyon da bu sözlerinde samimiydi. Hukuk prensiplerini ihmal ve ihlal eden ve buna kıymet vermeyen liderler, kurdukları rejimi yaşatamazlar.” Banoğlu, Age, S:456 Atatürk’e böbrek sancısı gelmeden, kendisini muayene eden doktor Profesör Sabit Erdelhum anlatıyor. Atatürk zahmet ettiğinden dolayı kendisine teşekkür ettikten sonra: - “Bilgili muayene ve elkoymalarınıza hazırım doktor!...” buyurdular. Muayeneleri bittikten sonra sordular: - “Nasıl buldunuz, doktor...” Teşhisim üzücü değildi. Fakat kendilerine bazı ba |